รถม้าเมืองลำปางอนุรักษ์อยู่คู่เมือง

ข่าวทั่วไป หนังสือพิมพ์บ้านเมือง -- อาทิตย์ที่ 9 มีนาคม 2551 11:41:00 น.
รถม้าเมืองลำปางอนุรักษ์อยู่คู่เมือง
จังหวัดลำปางเป็นศูนย์กลางของภาคเหนือตอนบน ได้แก่ จังหวัดเชียงใหม่ แม่ฮ่องสอน

เชียงราย พะเยา แพร่ น่าน และลำปาง เป็นประตูเปิดไปสู่ประเทศใกล้เคียง 3 ประเทศ ได้แก่ พม่า ลาว และจีน

เมื่อย้อนหลังไป การคมนาคมทางบกยังตัดมาไม่ถึงลำปางและเชียงใหม่ ทางเดียวที่สะดวกที่สุดคือ ทางแม่น้ำ และจากกรุงเทพมหานคร มาถึงเชียงใหม่ ต้องใช้เวลาเป็นแรมเดือน ในสมัยนั้นต้นน้ำลำธารยังไม่ถูกทำลาย การเดินทางจึงสามารถเดินได้สะดวกโดยการใช้เรือ หรือแพบรรทุกคนและสินค้าหรือที่เรียกว่า เรือหางแมงป่อง

ต่อมาเมื่อรถไฟเชื่อมรางมาถึงลำปาง ในสมัยรัชกาลที่ 6 พ.ศ. 2457 รถไฟจึงเป็นพาหนะ

ที่ขนส่งรถม้ามายังจังหวัดลำปาง ในปี  พ.ศ. 2459 โดยพลตรีมหาอำมาตย์โทเจ้าบุญวาทย์

วงศ์มานิตย์ เจ้าผู้ครองนครลำปางในขณะนั้น เป็นผู้นำรถม้ามาใช้ในจังหวัดลำปาง เป็นคันแรกและได้ว่าจ้างสารถีซึ่งเป็นแขกมาจากกรุงเทพมหานคร  มาขับรถม้าให้

ในสมัยรัชกาลที่ 6 ลำปางเป็นศูนย์กลางการค้าของภาคเหนือตอนบน การคมนาคมขนส่ง

สินค้าต่างๆ จากกรุงเทพฯ มาจังภาคเหนือต้องส่งมาลงที่ลำปางก่อน จึงจะส่งต่อไปยังจังหวัดอื่นๆ รถม้าจึงมีความสำคัญในการขนส่งภายในจังหวัดตั้งแต่นั้นเป็นต้นมา

จากจำนวน 1 - 2 คัน ที่เจ้าบุญวาทย์  วงศ์มานิตย์นำเข้ามาก็เพิ่มทวีขึ้นตามลำดับและด้วย

เหตุที่ทางกรุงเทพฯ ได้นำรถยนต์เข้ามาวิ่งแทนรถม้า รถม้าจึงได้อพยพไปตามหัวเมืองต่างๆ อีกหลายหัวเมือง เช่น นครศรีธรรมราช นครราชสีมา แต่เพราะเหตุใดไม่ปรากฏ ปัจจุบันถึงไม่มีรถม้าวิ่งในจังหวัดดังกล่าวอีก เช่นที่จังหวัดลำปาง

ในปี พ.ศ. 2490 รองอำมาตย์ตรีขุนอุทานคดี ได้ก่อตั้งสมาคมล้อเลื่อนขึ้น และทำการขอ

จดทะเบียนเมื่อถึง ปี พ.ศ. 22492 จึงได้ใบอนุญาต ท่านจึงเป็นนายกสมาคมรถม้าคนแรก ซึ่งขณะนั้นจึงหวัดลำปางเป็นจังหวัดเดียวที่มีการจดทะเบียนประเภทล้อเลื่อนที่จะต้องเสียภาษีและมีป้ายวงกลมอย่างถูกต้องในประเทศไทย

ในปี 2500 สมัยเจ้าบุญส่ง ณ ลำปาง เป็นนายกสมาคมรถม้าถือเป็นยุคทองของรถม้า

ลำปาง เพราะมีรถม้าถึง 185 คัน ต่อมาสมาคมขนส่งมีการพัฒนาเปลี่ยนรูปแบบ รถม้าในจังหวัดลำปางจึงเปลี่ยนบทบาทมาเป็นรถม้าเพื่อการท่องเที่ยวดังที่เห็นในปัจจุบัน

เพื่อเป็นการอนุรักษ์รถม้าให้อยู่คู่เมืองลำปางตลอดไปจังหวัดลำปางจึงมีการส่งเสริมให้นักท่องเที่ยวใช้รถม้าเป็นรถบริการ เพื่อชมเมืองลำปาง โดยมีคำกล่าวว่า “หากใครมาถึงจังหวัดลำปางแล้วไม่ได้นั่งรถม้าเที่ยวชมเมืองลำปางก็เหมือนยังมาไม่ถึงลำปาง”

เส้นทางการท่องเที่ยวรถม้ามี 2 เส้นทาง โดยเส้นทางที่ 1 นั้น จะใช้เวลาเที่ยวประมาณ 2 ชั่วโมง ราคานั้น 500 บาทต่อคัน และเส้นทางที่ 2 นั้นจะใช้เวลาประมาณ 3 ชั่วโมง ราคานั้น 600 บาทต่อคัน แต่ละเส้นทางจะแวะชมสถานที่ท่องเที่ยวตามจุดต่าง ๆ ที่สำคัญทางประวัติศาสตร์ของเมืองลำปาง หรือบางท่านอาจจะบอกว่าไม่มีเวลามาถึง 2 - 3 ชั่วโมง ก็จะจัดเส้นทางและราคานั่งรถม้าอีกราคาหนึ่งไว้ คือ 150 - 200 บาท และ 300 บาทต่อคัน

ขบวนรถม้าจะรอรับนักท่องเที่ยวตามจุดต่างๆ เช่น บริเวณหน้าโรงแรมลำปางเวียงทอง

บริเวณห้าแยกหอนาฬิกา บริเวณร้านค้าชุมชนเทศบาลนครลำปาง บริเวณหน้าวัดสวนดอก และบริเวณหน้าวัดบุญวาทย์วิหาร และบริเวณหน้าสมาคมการท่องเที่ยวจังหวัดลำปาง

รถม้าลำปาง เป็นเอกลักษณ์ที่โดดเด่นของนครลำปางมาช้านาน และในช่วงแรกๆ จะใช้เป็นพาหนะเดินทางเฉพาะข้าราชการชั้นผู้ใหญ่ในจังหวัด และบรรดาพวกเจ้านายๆ ที่ร่ำรวยเท่านั้น  ต่อมาได้แพร่หลายไปยังประชาชนและมีผู้คนได้หาซื้อไว้ และยึดเป็นอาชีพขับรถม้ารับส่งผู้โดยสาร รถม้าจึงเป็นสายเลือดใหญ่ของจังหวัดลำปางในการขนส่งสินค้าและบริการโดยปริยาย

ลักษณะของรถม้าในโลกมีหลายแบบ

รถม้าในจังหวัดลำปางเขาเรียกเป็นภาษาอังกฤษว่า Queen Victoria เป็นรถเปิดประทุนที่นั่งผู้โดยสารคล้ายคลึงกับที่นั่งของจักรยาน 3 ล้อแต่มีขนาดใหญ่กว่าอยู่ทางตอนหลังของที่นั่งคนขับม้า ซึ่งมีระดับสูงสูงกว่าเล็กน้อย  จะมี 4 ล้อ เบาะหลังเป็นเก๋ง เป็นเบาะใหญ่นั่งได้ 2 คน และม้านั่งเสริมนั่งได้อีก 2 คน รวมแล้วรถม้าคันหนึ่งถ้าเป็นคนไทยหรือตัวไม่ใหญ่มากก็นั่งได้ 4 คน ปกติแล้วรถม้าที่รับฝรั่งเขาจะนั่งเพียง 2 คนเท่านั้น

ปกติแล้วม้าในจังหวัดลำปาง เราได้ซื้อจากจังหวัดเชียงใหม่ จังหวัดโคราช และหัวหิน ซึ่งเป็นม้าเซรุ่มที่ปลดระวางแล้ว ส่วนม้าตามชายแดนไทย - พม่า และลาว คือม้าดอยก็คือถือเป็นม้าแกลบ ความสูงไม่เกิน 120 หรือ 122 ซม. ม้าที่ดีที่สุดสำหรับวิ่งลากรถนั้นควรจะอยู่ระหว่าง 130-140 ซม. เป็นอย่างมาก เพราะการวิ่งได้จังหวะ

รถม้าจำลอง

ต่อมาในปัจจุบันได้มีคนคิดค้นการประดิษฐ์รถม้าจำลองเพื่อเป็นที่ระลึกให้แก่แขกบ้านแขกเมืองที่ต้องการนำไปเป็นของฝาก เป็นภูมิปัญญาชาวบ้าน และได้มีโอกาสสัมภาษณ์ผู้ประดิษฐ์ คุณลุงสมบูรณ์ วงศ์คำ อยู่บ้านเลขที่ 305 บ้านวังหม้อ เจดีย์ซาว หมู่ 12 ถนนลำปาง - แจ้ห่ม จังหวัดลำปาง ท่านเล่าว่าเมื่ออดีตท่านรับราชการอยู่กรมที่ดิน เป็นเจ้าพนักงานที่ดินจังหวัดลำปาง และเมื่อตอนใกล้เกษียณอายุราชการท่านได้ศึกษาวิธีการจัดทำรถม้าจำลองเพื่อเป็นของฝากแก่แขกบ้านแขกเมือง จนกระทั่งเมื่อปี 2547 คุณลุงสมบูรณ์ได้ปลดเกษียณอายุราชการ และรวมกลุ่มการทำรถม้าจำลองขึ้นเป็นจริงเป็นจังขึ้นมา และจำหน่ายได้ในราคา 2,500 - 3,500 บาทเลยทีเดียว โดยขนาดเล็ก จะมีความกว้างของฐาน 6 นิ้ว ความยาว 20 นิ้ว  และขนาดใหญ่จะมีฐานของรถม้า กว้าง 8 นิ้ว ยาว 25 นิ้ว

รูปแบบรถม้าจำลอง

โดยสรุปแล้ว  รถม้ามีความสำคัญต่อคนลำปางตั้งแต่ในอดีตจนถึงปัจจุบัน  เป็นพาหนะสำหรับข้าราชการชั้นผู้ใหญ่ในอดีต  เป็นพาหนะในการขนส่งสินค้าภายในเมืองลำปางต่อจากรถไฟในอดีต   และปัจจุบันรถม้ายังสร้างรายได้ให้แก่คนลำปาง  เช่นรับจ้างพาท่องเที่ยวรอบเมืองลำปาง ซึ่งไม่มีที่จังหวัดใดในประเทศไทย  และยังสร้างรายได้ให้กับกลุ่มอาชีพในลำปางในการจัดทำรถม้าจำลอง ซึ่งเป็นภูมิปัญญาของคนลำปาง  จำหน่ายให้กับแขกผู้มาเยือนลำปาง  และทุกๆ ปี จังหวัดลำปางจะจัดงานลำลึกถึงรถม้าและรถไฟลำปาง บริเวณหน้าสถานีรถไฟลำปาง มีบริการรถม้านั่งรอบเมืองลำปาง  มีกาดมั่วให้เดิน เป็นการย้อนอดีต จะมีนักท่องเที่ยวมาจังหวัดลำปางในช่วงงานรถม้ารถไฟลำปางมากมาย สร้างรายได้ให้กับพ่อค้าแม่ค้าจังหวัดลำปางในแต่ละปีจำนวนไม่น้อยเลยทีเดียว

ADVERTISEMENT