พระนารายณ์สี่กรเทพผู้รักษาเมืองโบราณของสุวรรณภูมิ

ข่าวบันเทิง หนังสือพิมพ์แนวหน้า -- อาทิตย์ที่ 12 กุมภาพันธ์ 2555 01:47:19 น.
พระนารายณ์ พระนเรศ ป้อมพระจุล
พระวิษณุภาคใต้
พระนารายณ์-พระประแดง
เจ้าพ่อพระยาจักรเมืองอู่ทอง
พระศิวะ-พระนารายณ์เมืองสุโขทัย

ความเป็นเมืองเก่านั้น ต้องมีสิ่งสำคัญของเมือง ที่เราเรียกกันทั่วไปว่า หลักเมือง เป็นประเพณีโบราณของการสร้างเมือง ที่จะต้องทำพิธีอย่างหนึ่ง เพื่อเป็น สิริมงคลแก่เมืองที่สร้างขึ้น การตั้งหลักเมืองนั้นจึงถือเอาชัยภูมิ เป็นสำคัญ วันอาทิตย์นี้ขอนำเรื่องหลักเมืองเก่าที่อัญเชิญ พระนารายณ์หรือพระวิษณุมาประดิษฐาน เพื่อสะท้อนให้เห็นถึง ความสำคัญของการเชิญเทพศักดิ์สิทธิ์ให้ปกปักษ์รักษาเมือง ซึ่งมีอยู่หลายเมืองที่มีหลักเมืองเดิมเป็นรูปพระนารายณ์หรือพระวิษณุ แม้ภายหลังจะมีการสถาปนาหลักเมืองใหม่เป็นเสาหัวเม็ดทรงมันต์หรือหน้าพราหมณ์ตามหนังสือ กระทรวงมหาดไทย ก็ตาม แต่ความเป็นเมืองเก่านั้นก็ยังนับถือหลักเมืองเดิมที่เป็น พระนารายณ์หรือพระวิษณุ ของเก่าอยู่ โดยเฉพาะที่หลักเมืองของสุพรรณบุรีนั้น อัญเชิญเทวรูปของพระนารายณ์หรือพระวิษณุเป็นเทพประจำเมือง 2 องค์

พระนารายณ์ หรือพระวิษณุ นั้น เป็นเทพศักดิ์สิทธิ์ตามคติความเชื่อของศาสนาพราหมณ์ฮินดู พบว่ามีเทวรูปของพระวิษณุประดิษฐานอยู่ในเทวสถานโบราณหรือปราสาทขอมอยู่หลายแห่งในแถบอีสานและปักษใต้ พระวิษณุส่วนใหญ่มีลักษณะ ประทับยืนและมีสี่กร ซึ่งในคติของไทยนั้นเรียก พระนารายณ์ สี่กร การที่อัญเชิญเทพศักดิ์สิทธิ์นั้นเป็นไปตามลัทธินิยม ในอดีตคือ การอัญเชิญพระนารายณ์เป็นเทพบูชาประจำ เทวสถานนั้นคือ ไวษณพนิกาย ส่วนเทวสถานที่มีศิวลึงค์ เป็นเทพบูชานั้น เป็นไศวนิกาย ดังนั้นหากจะเลือกเทพศักดิ์สิทธิ์เป็นหลักของเมืองแล้วก็นิยมใช้พระนารายณ์ ตามคติไวษณพนิกายเป็นหลักเมืองมากกว่า ศิวลึงค์

ปัจจุบันหลักเมืองที่มีการสร้างขึ้นภายหลังก็พัฒนามาจากคติ ของไศวนิกายที่มีอิทธิพลมากขึ้น โดยสร้างเป็นหลักหินธรรมชาติ เหมือนสยัมภูศิวลึงค์ ต่อมามีการปักเสาหิน เสาไม้ แล้วพัฒนารูปแบบ เป็นคติพุทธโดยย่อลงเป็นเสาไม้ที่มียอดทรงมันต์หรือพรหมสี่หน้าแทน การฝังเสาหลักเมืองเดิมเป็นพิธีของศาสนาพราหมณ์ฮินดูตามพระตำรา เรียกว่า พระราชพิธีพระนครสถาน โดยนำเสาหลักเมืองซึ่งนิยมไม้มงคล คือไม้ชัยพฤกษ์ มาทำเป็นเสาหลักเมือง กำหนดความสูงให้ปักพ้นดิน ประมาณ 108 นิ้ว ฝังลงในดินลึก 79 นิ้ว มีเม็ดยอดทรงมันต์หรือพรหมสี่หน้าสวมบนเสาหลัก ลงรักปิดทอง ภายในเสาหลักเมืองนั้นล้วงเป็นช่องสำหรับบรรจุดวงชะตาเมือง และมีการฝังยันต์ลงก้นหลุม การตั้งเสาหลักเมืองนี้เป็นคติโบราณเชื่อว่า ความผาสุกของบ้านเมือง นั้นขึ้นอยู่กับดวงชะตาของเมือง ที่มีการผูกดวงชะตาเมืองกำกับไว้

สำหรับหลักเมืองที่อัญเชิญพระนารายณ์ เป็นเทพศักดิ์สิทธิ์ประจำเมืองนั้นมีหลายเมือง ส่วนมากเป็นการพบเทวรูปพระนารายณ์ หรือพระวิษณุในพื้นที่นั้น เช่น เมืองอู่ทอง เมืองลพบุรี เมืองโคราช เมืองกำแพงเพชร เป็นต้นสำหรับเมืองสุพรรณบุรี และเมืองพระประแดง นั้นพบเทวรูป พระนารายณ์สององค์ จึงอัญเชิญมาคู่กัน นอกจากนี้ยังมีเทวรูปพระนารายณ์หรือพระวิษณุที่สำรวจพบในเทวสถาน สำคัญอีกหลายแห่งแต่ไม่ได้อัญเชิญเป็นเทพศักดิ์สิทธิ์ประจำเมือง คติการมีเทพรักษาเมืองนั้น พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้สถาปนา พระสยามเทวาธิราช ขึ้นใหม่ตามความเชื่อที่มีมาแต่เดิม ที่คือคำตอบว่า เทพศักดิ์สิทธิ์นั้นได้ปกป้องคุ้มครองเมืองเก่ามาตลอด และไม่ใช่มังกรใหญ่โตมโหฬารอะไรทั้งนั้น...

พลาดิศัย สิทธิธัญกิจ
Paladisai@siamrecorder.com
ADVERTISEMENT
ข่าวที่เกี่ยวข้อง