คอลัมน์: ภูมิบ้านภูมิเมือง: 'หมู่บ้านดอนไก่ดี' ภูมิศิลปกรรมเบญจรงค์สู่สากล

ข่าวทั่วไป หนังสือพิมพ์แนวหน้า -- อาทิตย์ที่ 19 สิงหาคม 2561 00:00:41 น.
โดย : พลาดิศัย สิทธิธัญกิจ
Paladisai@siamrecorder.com

โครงการธุรกิจไตรภาคีมุ่งสู่สากลโดยมีกิจกรรมส่งเสริมศักยภาพนั้น กิจกรรม Familiarzation Trip เมื่อเร็วๆ นี้ ได้ทำให้รู้จัก หมู่บ้านเบญจรงค์ดอนไก่ดี ของสมุทรสาคร ซึ่งถือว่าเป็นหมู่บ้านทำมา หากินที่มีชื่อเสียงไปทั่วโลกจากผลงานศิลปกรรม คือ การออกแบบเครื่องเบญจรงค์ร่วมสมัยและสืบสานเครื่องเบญจรงค์แบบเก่าที่มีการศึกษาและเรียนรู้ผ่านบุคคลผู้สืบสายงานวัฒนธรรม จนสามารถมีรูปแบบและความเด่นของตนเอง เช่นอุไรเบญจรงค์ของ ป้าอุไร แตงเอี่ยม ประธานกลุ่มหมู่บ้านเบญจรงค์ดอนไก่ดี ผู้สร้างตำนานหมู่บ้านเบญจรงค์มาจนถึงวันนี้ เอกลักษณ์เฉพาะตัวเน้นเบญจรงค์ที่มีลวดลายโบราณในสมัยรัชกาลที่ ๒ และรัชกาลที่ ๕ แล้วยังออกแบบลวดลายใหม่ๆ เพื่อสืบสานวัฒนธรรมและประเพณีไทยเป็นภาพประดับ หนูเล็กเบญจรงค์ มีลักษณะเด่นของภาพศิลปะเบญจรงค์พุทธประวัติ ลายพุ่มข้าวบิณฑ์ ลายไม้เลื้อย ลายจักรี และภาพศิลปะที่ใช้เทคนิคการเขียนลายแบบเบญจรงค์มาประยุกต์ใช้

แดงเบญจรงค์ มีลักษณะเด่นของการออกแบบสิ่งที่ใช้ในชีวิตประจำวัน เช่น นาฬิกา กรอบรูป พวงกุญแจ และผลิตภัณฑ์สำหรับสปา เป็นต้น และจัดภายในบ้านแสดงห้องสรง และห้องเสวยที่สมเด็จ พระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เคยเสด็จฯ มาประทับ ปานรดาเบญจรงค์ ออกแบบเบญจรงค์ตามสั่ง แล้วยังจัดโฮมสเตย์ให้นักท่องเที่ยวได้เรียนรู้วิถีของ หมู่บ้าน และหาประสบการณ์การลงสีเบญจรงค์สังวาลย์เซรามิก สร้างชิ้นงานเครื่องดินออกมาเป็นรูปทรงต่างๆ ตามสั่งโดย ลุงสังวาลย์ ที่มีฝีมือประณีตสวยงามเพื่อส่งต่อให้ช่างได้เขียนสีเบญจรงค์ในแต่ละบ้านที่มีเอกลักษณ์ด้านการออกแบบและสร้างชิ้นงานของตน

หมู่บ้านเบญจรงค์ดอนไก่ดีนั้นมีกระบวนการผลิตเครื่องเบญจรงค์ที่ดียังคงอนุรักษ์การผลิตรูปแบบเก่าจากช่างโบราณ เป็นงานหัตถกรรมเชิงประณีตที่ใช้มือทำเท่านั้น ไม่มีเทคโนโลยีหรือเครื่องจักรมาใช้สำหรับขั้นตอนการทำนั้นมีรูปแบบชัดเจน คือ ๑.เตรียมเครื่องปั้นขาว ๒.เขียนลาย ๓.ลงสี ๔.วนทอง ๕.เผาเคลือบ อันเป็นขั้นตอนการผลิตชิ้นงานเบญจรงค์ของชาวบ้านดอนไก่ดีที่เริ่มต้นด้วยการเลือกเครื่องปั้นขาวเนื้อดี แล้วนำมาเขียนลาย และการลงสี ซึ่งมีทั้งแบบดั้งเดิมคือแบบมัน จนถึง รูปแบบใหม่ แบบนูนและด้าน จากนั้นนำเครื่องเบญจรงค์เข้าเตาเผา การอบในเตาเผานั้นก็ต้องอบที่อุณหภูมิ ๘๐๐-๑,๒๐๐ องศา หรือใช้เวลาประมาณ ครึ่งวัน การอบสีหลังจากเขียนลวดลายแล้วจะนำเข้าเตาอบที่อุณหภูมิ ๘๐๐ องศา ใช้เวลาประมาณ ๓ ชม. ซึ่งถ้าอุณหภูมิแรง และใช้เวลานานกว่านี้จะทำให้สีไม่สด อาจละลายได้ จึงมีข้อห้ามว่าก่อนจะนำเข้าเตาอบห้าม นำมือไปแตะต้องสีที่เขียนเคลือบไว้เด็ดขาด

กระบวนผลิตทั้งหมดนี้มาจากการเรียนรู้ และประสบการณ์จนเป็นภูมิปัญญาที่ตกผลึกการ เรียนรู้และบูรณาการความคิดที่นำไปสู่การสร้างสรรค์ ผลงานศิลปหัตถกรรมให้มีคุณค่าในศิลปกรรมเฉพาะตัว พร้อมกับได้พัฒนารูปแบบของเครื่องเบญจรงค์ให้สอดคล้องกับสมัยนิยมจากการใฝ่รู้ สู้สิ่งยากผ่าน ความรู้สึก การสังเกต การคิดและการ ปฏิบัติ จากการเรียนรู้เป็นองค์ความรู้ใหม่ จึงไม่แปลกใจ ที่งานผลิตเครื่องเบญจรงค์ของหมู่บ้านเบญจรงค์ ดอนไก่ดี อำเภอกระทุ่มแบน จังหวัดสมุทรสาคร ได้สร้างผลงานจนมีชื่อเสียงสู่สากลที่ทำรายได้จากการส่งออกและการสั่งผลิตสำหรับงานสำคัญของแผ่นดิน อีกทั้งยังสร้างการเรียนรู้แบบปฏิบัติจริงไปพร้อมกัน

ซึ่งปัจจุบันนั้นการถ่ายทอดความรู้ยังคง ยึดหลักการเรียนรู้จากการทำงานจริง เพราะงาน ศิลปะเบญจรงค์นั้นเป็นงานฝีมือที่ไม่สามารถจับมือ ใครมาทำได้ ดังนั้น ผู้สนใจใฝ่รู้จะต้องสู้สิ่งยากตามอย่างบรรพบุรุษนั้นให้ โดยการเรียนรู้จริงเท่านั้นและมีเวลามากพอในการเรียนรู้จนประสบผลความสำเร็จได้จริง ด้วยเหตุนี้ ผลงานเบญจรงค์ของหมู่บ้านเบญจรงค์จากแห่งนี้จึงมีรางวัล สินค้า OTOP ระดับห้าดาว ปีพ.ศ.๒๕๔๖ รับรองผลงานการผลิตเครื่องเบญจรงค์ที่หลากหลายลวดลาย เช่น ลายพุ่มข้าวบิณฑ์ ลายไม้เลื้อย ลายจักรี ลายประเพณีไทย ประเพณี สงกรานต์ ลายตลาดน้ำดำเนิน ลายดอกพิกุล ลายก้านแย่ง และลวดลายดอกไม้จีนต่างๆ ฯลฯ สีแบบต่างๆ เช่น แบบด้าน แบบมัน แบบด้านนูนซึ่งหาได้ยากในปัจจุบันนั้น ได้รับการเรียนรู้ฟื้นฟู จนสามารถผลิตได้ เป็น ผลงานจากที่นี่ส่วนใหญ่ซึ่งถือเป็นแหล่งเรียนรู้ต้นแบบและสามารถออกแบบผลิตงานชิ้นเดียวได้ตามสั่งแห่งเดียว

สนใจดูงานและการดำเนินงานนั้นติดต่อกลุ่มหมู่บ้านเบญจรงค์ดอนไก่ดี จ.สมุทรสาคร นี้ได้ที่ โทร.๐๓๔-๔๗๓๔๘๐, ๐๘๑-๘๖๑๔๖๒๖ ซึ่งเป็นหมู่บ้าน ที่สร้างภูมิปัญญาไทยสู่สากลได้ตามจริง

บรรยายใต้ภาพ
เครื่องเบญจรงค์งานพระเมรุมาศ รัชกาลที่ ๙
ภาพพระพุทธประวัติ
เครื่องลายเขียนสีแบบเก่า
หมู่บ้านเบญจรงค์ดอนไก่ดี
ร้านจำหน่ายในหมู่บ้าน
ป้าอุไร แตงอ่อน ผู้สร้างตำนานดอนไก่ดี
ช่างลงสีเบญจรงค์ก่อนเคลือบ
งานออกแบบใหม่
ข่าวที่เกี่ยวข้อง