แก้ไขกฎหมายสลากกินแบ่งทำไมต้องมีกองทุนเพื่อสังคม?

ข่าวทั่วไป หนังสือพิมพ์แนวหน้า -- พฤหัสบดีที่ 17 มกราคม 2562 00:00:05 น.

"ก้าวหน้า แต่ทว่าล้มเหลว" เป็นคำนิยาม ที่ใช้ได้กับ (ร่าง) พ.ร.บ.สำนักงานสลากกินแบ่งรัฐบาล (ฉบับที่ ..) พ.ศ. .. ที่ผ่านการพิจารณาในวาระแรกสภานิติบัญญัติแห่งชาติ (สนช.) เมื่อวันที่ 10 ม.ค. 2562 ที่ผ่านมา ร่างกฎหมายฉบับดังกล่าวเป็นการแก้ไขเพิ่มเติม พ.ร.บ.สำนักงานสลากกินแบ่งรัฐบาล พ.ศ.2517 ซึ่ง "คณะรัฐมนตรี (ครม.) ได้ตัดบทบัญญัติที่ว่าด้วยกองทุนสลากกินแบ่งรัฐบาลเพื่อพัฒนาสังคม" ออกจากร่างกฎหมายฉบับนี้

แม้ว่าก่อนหน้านี้จะมี "คำสั่งหัวหน้า คณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) ที่ 11/2558" กำหนดไว้ชัดเจน ว่า "ควรจัดตั้งกองทุนสลากกินแบ่งรัฐบาลเพื่อพัฒนาสังคม เพื่อให้การแก้ไขปัญหาที่เกิดจากการจำหน่ายสลากกินแบ่งรัฐบาลเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ" ซึ่งจะเป็นประโยชน์ต่อการปฏิรูปประเทศในด้านเศรษฐกิจและสังคม โดยวัตถุประสงค์ของกองทุนสลากฯนี้ ตั้งขึ้นเพื่อส่งเสริมการศึกษา และการวิจัยปัญหาเกี่ยวกับการพนัน สาเหตุและผลกระทบจากการพนัน รวมทั้งมาตรการป้องกันและแก้ไขปัญหาเกี่ยวกับการพนัน

รวมไปถึงส่งเสริมการเผยแพร่ความรู้ และทัศนคติที่ถูกต้องเกี่ยวกับการพนัน สร้างการรู้ เท่าทันเพื่อป้องกันการติดการพนัน รวมทั้งสนับสนุนกิจกรรมป้องกันและลดผลกระทบจากการพนัน นอกจากนี้ยังเป็นไปเพื่อเยียวยาผู้ได้รับผลกระทบจากการพนัน และแก้ไขปัญหาที่เกิดจากการจำหน่ายสลากกินแบ่งรัฐบาลด้วย โดยใช้งบประมาณจากการจัดสรรในสัดส่วนร้อยละ 3 ของจำนวนยอดจำหน่ายสลากกินแบ่งรัฐบาล

"ขณะที่ร่างใหม่ ที่ ครม.ชงให้ สนช. นั้น บัญญัติในมาตรา 16 แต่เพียงว่า ให้สำนักงานสลากกินแบ่งรัฐบาลนำเงินกองทุนสลากกินแบ่งรัฐบาล ตามคำสั่งหัวหน้า คสช.ฉบับที่ 11/2558 ที่ยังคงเหลืออยู่และไม่มีภาระผูกพันในวันที่คำสั่งดังกล่าวถูกยกเลิกส่งเป็นรายได้แผ่นดินภายใน 30 วัน แม้แนวคิดการจัดตั้งกองทุนสลากฯ ที่จะเป็นกลไกลดผลกระทบจากการพนันของไทยจะปิดฉากลง ท่ามกลางความผิดหวังของหลายฝ่าย แต่ในต่างประเทศการจัดตั้งกองทุนในลักษณะเดียวนี้กลับประสบผลสำเร็จเป็นอย่างดี"

ผลการศึกษาของ รณวิทย์ สิมะเสถียร "แนวทางบริหารจัดการกองทุนและมาตรการป้องกันและลดผลกระทบจากการพนันที่ใช้ รายได้จากสลากกินแบ่งรัฐบาล" ได้ศึกษาวิจัยมาตรการ เพื่อการป้องกันและลดผลกระทบจากการพนัน ในประเทศต่างๆ ที่ธุรกิจการพนันเป็นสิ่งที่ผิดกฎหมาย โดยใน สหราชอาณาจักร ได้จัดตั้งกองทุนเพื่อสนับสนุน ให้เกิดการเล่นพนันอย่างมีความรับผิดชอบ โดยทั้งจากการรับผิดชอบจากผู้ประกอบการ และการรับผิดชอบตัวเองของผู้เล่น ที่จะต้องควบคุมตัวเองให้เล่นในขอบเขตที่ควรได้

ซึ่ง "รัฐจะอยู่ในบทบาทเป็นผู้ควบคุมไม่ให้มี ปัญหาเกิดขึ้นจากการพนัน" ผ่านแนวทางต่างๆ ที่สร้างผลทางบวก ทั้งการสนับสนุนเงินทุนวิจัย การให้การศึกษา และการบำบัดในเรื่องเกี่ยวกับการพนันทุกชนิด "งบประมาณมาจากการจัดสรรรายได้จากกิจการลอตเตอรีที่นำรายได้ถึงร้อยละ 28 มาใช้ในกิจกรรมสาธารณประโยชน์" โดยงบประมาณจำนวน ดังกล่าวถูกแบ่งไปใช้ในด้านต่างๆ ดังนี้ งบประมาณ จำนวนร้อยละ 50 เพื่อสุขภาพ การศึกษา สิ่งแวดล้อม และการกุศล ที่เหลือถูกแบ่งเป็น 3 ส่วน จัดสรรเท่าๆ กัน ใช้ในด้านกีฬา ศิลปะ และเพื่ออนุรักษ์มรดก

ขณะที่ใน นิวซีแลนด์ กำหนดให้ "ผู้ประกอบการที่สร้างปัญหาให้กับสังคมรับผิดชอบต่อสังคม โดยรัฐบาลเรียกค่าเก็บอากรพิเศษจากผู้ประกอบการเพื่อนำไปเป็นค่าใช้จ่ายในการศึกษา วิจัยรณรงค์ส่งเสริมให้ประชาชนเห็นพิษภัยจากการพนัน" พร้อมทั้งการบำบัดรักษานักพนักอย่างเป็นระบบ ซึ่งสอดคล้องกับความเห็นของภาคประชาสังคมที่เกี่ยวข้อง

โดย พงศ์ธร จันทรัศมี ผู้จัดการศูนย์ข้อมูลนโยบายสาธารณะเพื่อลดปัญหาจากการพนัน ได้ออกมาแสดงความเป็นกังวลว่า "หากร่าง พ.ร.บ.ฉบับนี้ผ่านการพิจารณาของ สนช. ก็จะเป็นการยกเลิกคำสั่ง คสช. ที่ให้มีกองทุนโดยอัตโนมัติ" ทั้งนี้เห็นว่า "คำสั่ง คสช. ที่กำหนดให้ มีกองทุน สร้างความรู้สึกยินดีว่าไทยมาถึงจุดที่ ก้าวหน้าแล้ว" แต่เมื่อมาตัดออกไปไม่แน่ใจว่าเป็นเพราะรัฐไม่ให้ความสำคัญ หรือกังวลเรื่องงบประมาณมากจนเกินไป

"การตัดกองทุนออกไปเป็นการสวนทางกับสถานการณ์พฤติกรรมการเล่นพนันของคนไทย ที่เล่นพนันเกินร้อยละ 70 ของจำนวนประชากรทั้งหมด ขณะเดียวกันยังมีพนัน รูปแบบใหม่ที่เข้ามา ทั้งพนันฟุตบอลออนไลน์ และกาสิโนออนไลน์ ซึ่งปัญหาเหล่านี้รัฐยังแก้ไขไม่ได้ ต้องใช้งานวิจัย การพัฒนามาตรการต่างๆ และการรณรงค์ต่างๆ เพื่อสร้าง ความตระหนักให้กับประชาชนอย่างต่อเนื่อง"

นอกจากนี้อีกประเด็นที่น่าเป็นห่วง คือ "เมื่อรายได้จากการจำหน่ายสลากเพิ่มขึ้นมาก อาจทำให้รัฐเพิ่มการพิมพ์สลาก หรือเพิ่มผลิตภัณฑ์อื่นที่มอมเมาประชาชนมากขึ้น ในขณะที่ เครื่องมือในการป้องกันและแก้ไขปัญหากลับไม่มี" ดังนั้นแม้การจัดตั้งกองทุนสลากฯ จะแท้ง แต่รัฐบาลจะต้องเดินหน้าผลักดันกลไกลดผล กระทบนี้ ด้วยการออกกฎหมายอีกหนึ่งฉบับ

เพราะเมื่อรัฐเคยเดินหน้าเรื่องนี้แล้ว...ก็ไม่ควรที่จะถอยหลังกลับมาสู่จุดเดิมเมื่อ 45 ปีก่อน!?!
ศูนย์ข้อมูลนโยบายสาธารณะเพื่อลดปัญหาจากการพนัน
ข่าวที่เกี่ยวข้อง