คอลัมน์: ภูมิบ้าน ภูมิเมือง: 'มนุษย์ดิจิทัล' ภูมิสื่อในโลกออนไลน์ ยุค ๔.๐

ข่าวบันเทิง หนังสือพิมพ์แนวหน้า -- อาทิตย์ที่ 14 กรกฎาคม 2562 00:00:42 น.
โดย : พลาดิศัย สิทธิธัญกิจ
Paladisai@siamrecorder.com

เมื่อวันที่ ๔ กรกฏาคม ที่ผ่านมานั้น สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จพระราชดำเนินทรงเป็นประธานเปิดงานการประชุมวิชาการทางมานุษยวิทยา ครั้งที่ ๑๓ เรื่อง "มนุษย์ในโลกดิจิทัล" พ.ศ.๒๕๖๒ ณ ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน) สถาบันวิชาการด้านมานุษยวิทยา ได้ให้ความสำคัญของสถานการณ์โลกอนาคตในคริสต์ศตวรรษที่ ๒๑ ซึ่งมองว่า ความสัมพันธ์และกิจกรรมทางสังคมของมนุษย์นั้น มีการเคลื่อนออกจากพื้นที่ทางกายภาพไปสู่พื้นที่ของเทคโนโลยีสื่อสารและสื่อดิจิทัลมากขึ้น สิ่งที่ นักมานุษยวิทยาจำเป็นต้องตั้งคำถามก็คือ โลกดิจิทัลสร้างรูปแบบทางสังคมและวัฒนธรรมนั้นต่างไปจากเดิมอย่างไร มนุษย์จะนิยามตัวตนและแบบแผนการดำเนินชีวิตอย่างไร อิทธิพลและอำนาจของสื่อดิจิทัลมีผลต่อ การสร้างความรุนแรงและความไม่เท่าเทียมทางสังคมแบบใหม่อย่างไร คนกลุ่มไหนได้ประโยชน์และเสียประโยชน์จากการใช้สื่อดิจิทัล และอะไรคือการควบคุม การสร้างกฎระเบียบและการชี้นำทางสังคมที่ปรากฏอยู่ในสื่อดิจิทัล

คำถามเหล่านี้ได้นำไปสู่เรื่อง "มนุษย์ในโลกดิจิทัล" ที่คาดหวังว่านักมานุษยวิทยาจะได้ร่วมแลกเปลี่ยนความคิดและตั้งคำถามต่อเหตุการณ์และเรื่องราว ที่เกิดขึ้นในโลกดิจิทัล เพื่อนำเสนอแนวคิดทฤษฎีและวิทยาการใหม่ๆ ใช้ศึกษาและวิเคราะห์สถานการณ์เหล่านี้ ได้ทัน ซึ่งมีบทคัดย่อและบทความหลายเรื่องน่าสนใจ เช่นเรื่อง มานุษยวิทยาดิจิทัล (Digital Anthropology) อัตลักษณ์ในโลกดิจิทัล (Digital Self & Identity) พลเมืองเครือข่ายภายใต้วาทกรรม (Netizen in Social Media Discourses) ความเสี่ยงในสังคมดิจิทัล (Risks in digital society) เทคโนโลยีดิจิทัลกับการจัดการความรู้วัฒนธรรม (Digital technology and cultural knowledge management) ความเหลื่อมล้ำและการก้าวทันโลกดิจิทัล (Inequality and Digital Media Literacy) การแสวงหาความบันเทิงในโลกดิจิทัล (Digital Entertainment) ทุนนิยมดิจิทัล (Digital Capitalism) จริยธรรมในยุคดิจิทัล (Ethic in Digital Era)ความรุนแรงในโลกดิจิทัล (Digital Violence) เป็นต้น ในโลกดิจิทัลทุกวันนี้ ทุกคนใช้เวลาอยู่กับหน้าจอวันละ ๗-๘ ชั่วโมง ตั้งแต่จอโทรทัศน์ คอมพิวเตอร์ โทรศัพท์มือถือ และเครื่องมือดิจิทัลอื่นๆ อีกหลายชนิด ซึ่งใช้เวลามากกว่าการนอนพักผ่อน ทำให้โลกดิจิทัลวันนี้เป็นส่วนหนึ่งที่สำคัญมากของคนยุคนี้

การก้าวเข้าสู่ยุค ๔.๐-๕.๐ นั้น ทำให้มีการเปลี่ยนแปลงของโลกเกิดขึ้นจากเทคโนโลยี-ดิจิทัล จนกลืนกินสิ่งแวดล้อมเดิม จนเชื่อว่าในไม่ช้าก็หมดสิ้น ด้วยเทคโนโลยีใหม่นั้นได้ถูกต่อยอดจากอุปกรณ์ดิจิทัลเดิมนั้น ได้ไหลทะลักเข้ามาเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมคน อย่างรวดเร็วโดยเฉพาะการใช้ชีวิตของผู้คน จนทำให้ มนุนย์ในสังคมเดิมและสังคมเทคโนโลยีนั้นไม่สามารถ แยกออกจากกันได้ จนเรียกว่า "มนุษย์ดิจิทัล" ซึ่งมนุษย์ดิจิทัลเหล่านั้นจะต้องมีพื้นฐานการใช้ชีวิตอย่างปลอดภัยในโลกยุคดิจิทัลทุกวันนี้ให้ได้ นั่นคือมนุษย์ต้องปรับตัว ให้เรียนรู้อยู่กับเทคโนโลยีดิจิทัลอย่างชาญฉลาด ให้ได้ ไม่เช่นนั้นจะกลายเป็นคนกลุ่มน้อยที่เหลืออยู่ในโลกดิจิทัล หากไม่เท่าทันหรือเรียนรู้ที่จะอยู่ด้วยกันไม่ได้ ก็จะมีความสุขและความอยู่รอดอย่างยั่งยืนต่อไปไม่ได้เช่นกัน  ซึ่งข้อคิดจากนักวิชาการถึงการเป็นมนุษย์ดิจิทัลที่ต้องมีตัวตนให้เห็นถึงความสามารถในการสร้างตนเองและจัดการตนเองในทุกสาขาวิชาชีพให้มีอัตลักษณ์ทางดิจิทัลในการเป็นนักพูด นักสื่อสาร นักแสดง นักการเมือง ที่ใช้ประโยชน์ทางดิจิทัลได้ การมีทักษะใช้อุปกรณ์เทคโนโลยีและเครื่องมือสื่อสารให้เกิดประโยชน์ และควบคุม จัดการ ให้เกิดสมดุลในการใช้ประโยชน์ระหว่างโลกออนไลน์ และโลกความเป็นจริง ซึ่งต้องมีความปลอดภัยทางดิจิทัล สามารถจัดการความเสี่ยงทางออนไลน์ได้ สร้างความมั่นคงทางดิจิทัลให้สามารถตรวจสอบจับภัยคุกคามทางดิจิทัลได้ โดยเฉพาะการแฮก หรือการลักลอบเข้าถึงข้อมูล การละเมิดข้อมูล การ สแกม หรือการฉ้อโกง และ พวกมัลแวร์ หรือการใช้ซอฟต์แวร์ ที่แฝงตัวเข้ามาทำความเสียหาย

ดังนั้นมนุษย์ดิจิทัลจึงต้องฉลาดทางอารมณ์มีความเข้าใจกัน จนสร้างความสัมพันธ์ที่ดีกับทุกคนบนโลกออนไลน์โดยใช้การสื่อสารทางดิจิทัล ใช้คำศัพท์ สัญลักษณ์ ภาษาทางดิจิทัล หรือรู้จัก หาข้อมูล วิเคราะห์ข้อมูล ใช้แชร์แบ่งปันและสร้าง เนื้อหาข้อมูลที่ถูกต้องภายใต้ความรู้ความสามารถ ในการคิดแบบวิเคราะห์เพื่อการเรียนรู้ สร้าง ความเข้าใจและร่วมกันพิทักษ์สิทธิส่วนบุคคล และสิทธิผู้อื่นตามกฎหมายรวมถึงสิทธิในความเป็น ส่วนตัว สิทธิบัตร เสรีภาพทางการแสดงออก เพื่อให้ ทุกคนจะอยู่ร่วมกันในโลกดิจิทัลอย่างปลอดภัย มีสุขแบบยั่งยืนต่อไป

บรรยายใต้ภาพ
คณะนักมานุษยวิทยาของ ศมส.
พีรพน พิสณุพงศ์ ผอ.ศมส. กล่าวถวายรายงานองค์ประธาน
องค์ประธานทรงเปิดงานการสัมมนาวิชาการ
แผนที่วัฒนธรรมสาครบุรี
รัศมี ทรงชูเดช นักโบราณคดี
ศ.ไขศรี บุนปาน ประธานมูลนิธิฯ
ทรงสนพระทัยการเก็บข้อมูลมานุษยวิทยา
คลังข้อมูลดิจิทัลของ ศมส.
บันทึกของ ศ.ชิน อยู่ดี
วิทยากรนำเสนอผลงาน
วิทยากรนำเสนอมนุษย์ในโลกดิจิทัล
วิทยากรเสวนากลุ่มย่อย
ข่าวที่เกี่ยวข้อง