เศรษฐกิจท่องเที่ยว-รักษาธรรมชาติ'แม่กำปอง'ใช้ทักษะวิจัยพัฒนาชุมชน

ข่าวทั่วไป 4 กันยายน พ.ศ. 2562 —หนังสือพิมพ์แนวหน้า

"บ้านแม่กำปอง" อ.แม่ออน จ.เชียงใหม่ ตั้งอยู่บนภูเขาสูงและมีผืนป่าล้อมรอบหมู่บ้าน มีแหล่งท่องเที่ยงที่สวยงามอย่าง "น้ำตกธารทอง" ตลอดจนสวนเมี่ยงที่ปลูกลดหลั่นไว้ตามไหล่เขา รายได้ของชาวบ้านที่นี่ไม่น้อยจึงมาจากนักท่องเที่ยว แต่ก็ปัญหาตามมา ไม่ว่าจะเป็นปริมาณขยะที่เพิ่มขึ้น ต้นไม้ถูกทำลายจากการเหยียบย่ำ จึงเห็นว่าหากยังปล่อยให้การท่องเที่ยวเป็นไปแบบขาดการบริหารจัดการ ปัญหาข้างต้นจะยิ่งทวีความรุนแรงขึ้นจนอาจแก้ไขไม่ได้ ธีรเมศร์ ขจรพัฒนภิรมย์ ประธานการท่องเที่ยวโฮมสเตย์แม่กำปอง ในฐานะอดีตผู้ใหญ่บ้าน เล่าว่า สมัยก่อนอาชีพหลักของชาว แม่กำปอง คือ การเก็บใบเมี่ยงมาขาย ใบเมี่ยงเคยนำมาใช้ในการประกอบพิธีกรรมต่างๆ หรือใช้รับประทานโดยจิ้มกับเกลือ ผู้เฒ่าผู้แก่บางคนก็นำมาเคี้ยวเล่นคล้ายลูกอม แต่ปัจจุบันพฤติกรรมผู้คนเปลี่ยนไป จึงพลิกวิธีคิดนำเอาป่าเมี่ยงและไร่กาแฟมาพัฒนาเป็นพื้นที่ท่องเที่ยวของชุมชน

"เมื่อเด็กรุ่นใหม่ในแม่กำปอง ไม่มีใครเคี้ยวเมี่ยงเป็นลูกอมอีกแล้ว จึงจำเป็นต้องค้นหาวิธีใหม่ๆ ปรับเปลี่ยนจากการหาใบเมี่ยง มาเคี้ยว ก็หันมาทำหมอนใบเมี่ยงแทน โดยใช้ใบเมี่ยงตากแห้งมายัดเป็น ไส้หมอน หรือนำใบเมี่ยงตากแห้งแล้วทำเป็นชาบรรจุถุง จำหน่ายเป็น ผลิตภัณฑ์ที่ช่วยสร้างรายได้แทน รวมถึงชาวบ้านที่เดิมทีเคยเข้าป่าไปเก็บเมี่ยง เปลี่ยนบทบาทมาเป็นมัคคุเทศก์ท้องถิ่น พานักท่องเที่ยวเดินสำรวจตามเส้นทางธรรมชาติแทนที่จะเดินเก็บเมี่ยงมาขาย อย่างเดียว เพราะถือเป็นผู้ชำนาญในเส้นทางอยู่แล้ว จึงช่วยสร้างรายได้ เสริมอีกทางด้วย" ธีรเมศร์ กล่าว ย้อนไปในปี 2543 สำนักงาน คณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (สกสว.) ซึ่งในเวลานั้นยังใช้ชื่อว่า สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.) เข้ามาฝึกอบรมทักษะการวิจัยให้กับชาวบ้าน แม่กำปอง เพื่อให้คนในชุมชนได้วิเคราะห์ ปัญหาในชุมชนและหาทางแก้ไขด้วยตนเอง เริ่มจากการเก็บข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับชุมชน แล้วนำมาสรุปเป็นกระบวนการจัดการท่องเที่ยวโดยยึดหลัก "ประนีประนอมกับธรรมชาติ" หมายถึงการท่องเที่ยวต้องไม่ทำลายเส้นทางธรรมชาติ แต่ขณะเดียวกันก็ต้องสร้างรายได้ให้กับคนในชุมชนด้วย

ข้อค้นพบหลังการวิจัยของชาวบ้านแม่กำปอง 1.การท่องเที่ยวชาวบ้านแม่กำปองมีความต้องการ "พัฒนาการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ ให้เป็นธุรกิจสร้างรายได้เสริมให้ ชุมชน ควบคู่ไปกับอาชีพภาคเกษตร อย่างการปลูกเมี่ยงและกาแฟ" ซึ่งมีการประชาสัมพันธ์นักท่องเที่ยวทั้งในลักษณะของการเดินทางแบบ ไป-กลับในวันเดียว และการเข้ามา ตั้งเต็นท์ รวมทั้งในรูปแบบของการพัก กับชาวบ้านแบบโฮมสเตย์ (Home Stay)

2.ความสามารถในการรับรอง ของธรรมชาติด้านกายภาพ พื้นที่บ้านแม่กำปองเป็นชุนชนในเขต ป่าสงวนแห่งชาติ มีบ้านเรือนตั้งเป็น กลุ่มริมน้ำแม่กำปอง ซึ่งร้อยละ 98 ของพื้นที่รอบหมู่บ้านเป็นภูเขาและ เนินเขา "พื้นที่ป่ารอบชุมชนเป็น แหล่งปลูกเมี่ยง มีอากาศดี ทัศนียภาพ สวยงาม และปลอดมลภาวะ จึงมีนักธุรกิจและคนต่างถิ่นเข้าไปซื้อที่ดินจากชาวบ้านเพื่อปลูกสร้างรีสอร์ทเพิ่มมากขึ้น หากปล่อยให้เป็นเช่นนี้ต่อในย่อมส่งผลให้พื้นที่ป่าลดลง" จึงทำความเข้าใจกับคน ในชุมชนด้วยกันไม่ให้ขายที่ดินอีก

และ 3.ความสามารถที่จะ รองรับได้ทางนิเวศ ชาวบ้านแม่กำปอง ดำรงชีวิตแบบชาวสวนเมี่ยง และยังดำรงวิถีวัฒนธรรมการผลิตเมี่ยง คือ เก็บใบเมี่ยงมาหมักและจำหน่ายไปยังชุมชนโดยรอบ การพัฒนาการ ท่องเที่ยวเชิงนิเวศในหมู่บ้านจึงเป็น การต่อยอดจากวิถีชีวิตเดิมและไม่ก่อให้เกิดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม ในตรงกันข้ามกลับยิ่งส่งเสริมให้เกิด ความร่วมมือร่วมใจในการรักษาดุลยภาพของระบบนิเวศ

"บทเรียนที่สำคัญจากการ เปลี่ยนแปลงครั้งนี้ของชุมชน แม่กำปอง นอกจากรายได้ที่เพิ่มขึ้น สิ่งแวดล้อมที่ดีขึ้น การที่ชุมชนพัฒนา ขึ้นแปลว่าคุณภาพชีวิตได้พัฒนาขึ้นด้วย คนรุ่นใหม่จนถึงผู้ใหญ่ วัยกลางคนได้กลับมาอยู่บ้าน เพราะ ได้สานต่อธุรกิจโฮมสเตย์ ร้านค้า ร้านอาหาร สืบสานวัฒนธรรมแบบ พื้นที่ดั้งเดิมให้ดำรงอยู่ สามารถสร้างเนื้อสร้างตัวโดยไม่ต้องไปดิ้นรน ในเมืองใหญ่ ส่วนผู้สูงอายุก็ไม่เหงาและเห็นว่าตัวเองยังมีคุณค่า เพราะได้ทำอาหารจานอร่อยต้อนรับ นักท่องเที่ยวที่มาเยือน" ธีรเมศร์ ระบุ

ปธ.การท่องเที่ยวโฮมสเตย์แม่กำปอง ทิ้งท้ายไว้ว่า อย่างไรเสียในอนาคตหมู่บ้านแม่กำปองย่อมต้องมีการเปลี่ยนแปลงไปตามยุคสมัย ไม่มากก็น้อย "แต่สิ่งหนึ่งที่จะรักษาไว้ไม่ให้เปลี่ยนแปลงคือหลักคิดในการรักษาต้นทุนทางธรรมชาติ เพราะทุกคนตระหนักดีว่า คนมาเที่ยว มาเพราะธรรมชาติ" เน้นให้ชาวบ้าน เข้าใจเพื่อจะได้ช่วยกันรักษาทรัพยากร ธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมให้ดำรงอยู่อย่างดีสืบไป

เพื่อให้การพัฒนาทั้งด้านเศรษฐกิจและคุณภาพชีวิตของชาวแม่กำปองเป็นไปแบบยั่งยืน!!!


เราใช้ cookies เพื่อบริการที่ดีขึ้นสำหรับคุณ อ่านข้อตกลงการใช้บริการ