หาชมยาก!!! หมอลำแมงตับเต่าไทเลย

ข่าวบันเทิง 19 กันยายน พ.ศ. 2562 —หนังสือพิมพ์ไทยโพสต์

ในวัฏจักรลูกทุ่งหมอลำ ที่ จ.เลย อีสานบ้านเฮา แนวที่กำลังได้รับความนิยมนั้นก็คือหมอลำซิ่ง ซึ่งมีพระเอกยอดนิยม นางเอกสาวสวยเสียงดีลำม่วนๆ เป็นตัวดึงดูด พร้อมกับทำนองสนุกสนานเร้าใจ ส่วนวงแสดงก็ยิ่งใหญ่อลังการ เรียกความคึกคัก ผู้ชมร้องเต้นกันฝุ่นกระจาย แต่นี่ไม่ใช่หมอลำรูปแบบแนวเดียว จริงๆ แล้วยังมีหมอลำอีกแบบหนึ่งที่นำเสนอแตกต่างไปจากแนวลำซิ่ง ลำกลอน หรือลำเซิ้ง และกำลังจะเลือนหายไป นั่นก็คือ "หมอลำไทเลย" หรือ "ลำแมงตับเต่าไทเลย" ปัจจุบันหลงเหลืออยู่เพียงคณะเดียว คือ คณะบ้านน้ำพร ต.ปากตม อ.เชียงคาน จ.เลย

ความเป็นหนึ่งเดียวที่หลงเหลืออยู่ใน จ.เลยของ "ลำแมงตับเต่าไทเลย" ทำให้กรมส่งเสริมวัฒนธรรม กระทรวงวัฒนธรรม ได้ประกาศขึ้นบัญชีให้ศิลปะการแสดง ลำแมงตับเต่าไทเลย เป็น 1 ใน 6 รายการมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมที่ต้องได้รับการส่งเสริมและรักษาอย่างเร่งด่วน

งานประกาศขึ้นบัญชีมีขึ้น ณ หอประชุมเล็ก ศูนย์วัฒนธรรมแห่งประเทศไทย ทำให้ผู้ร่วมงานมีโอกาสชมการแสดงลำแมงตับเต่าไทเลยที่หาชมได้ยาก ดูแล้วรู้สึกติดใจ ตลอดทั้งวันยังมีการแสดงมรดกภูมิปัญญาที่ขึ้นบัญชี ทั้งรำมอญ รำตร๊ด โปงลาง การแสดงโจลมะม็วด และการสาธิตความรู้เกี่ยวกับทุเรียนนนท์ ปลาสลิดบางบ่อ ตลอดจนงานช่างฝีมือดั้งเดิม เครื่องปั้นดินเผาด่านเกวียน และสาธิตทอซิ่นหมี่คั่นน้อยไทหล่ม แต่ละรายการล้วนต้องช่วยกันรักษาฟื้นฟู

หลังลงจากเวทีแสดง สุวิทย์ สารเงิน หมอลำแมงตับเต่า คุยถึงการแสดงลำแมงตับเต่าไทว่า เป็นศิลปะการแสดงของ จ.เลยที่ล้ำค่า หาดูได้ยาก คนท้องถิ่นเรียกว่า ลำแมงตับเต่า เป็นการขับร้อง ขับลำเป็นเรื่องราว นำเอาวรรณกรรมจากใบลานและคำบอกเล่ามาแต่งเป็นร้อยกรอง ซึ่งเป็นบทกลอนท้องถิ่น แล้วนำมาเป็นบทขับร้องประกอบการแสดง เป็นตัวละครต่างๆ ทั้งพระเอก นางเอก กษัตริย์ มเหสี เสนา ม้า ตัวโกง ตัวตลก ประกอบเป็นเรื่องเป็นราว การขับร้องใช้ภาษาไทเลย ซึ่งเป็นภาษาถิ่น ไม่เหมือนกับภาษาอีสานทั่วไป จะไปคล้ายสำเนียงหลวงพระบาง มีเครื่องดนตรีประกอบอย่าง แคน ระนาด ซอไม้ไผ่หรือซอบั้ง กลอง ฉิ่ง ฉาบ เล่นทำนองแมงตับเต่า

เรื่องที่นิยมแสดง เช่น เรื่องท้าวโสวัต ลิ้นทอง กาฬะเกด (นางมณีจันทร์) ท้าวสุริวงศ์ จำปาสี่ต้น นางแตงอ่อน ท้าวลิ้นทอง การแสดงแมงตับเต่าไทเลยนั้นแฝงคติธรรม ความเชื่อ เมื่อก่อนงานบุญออกพรรษาที่วัด งานประเพณีบุญหลวง งานผีตาโขน งานบุญแจกข้าว จะพบเห็นคณะหมอลำไทเลยออกขับลำแมงตับเต่า ใช้แคนและซอบั้งคลอเสียงลำ พากย์ เจรจากันออกรส บ้างก็แสดงทำนองเดินดง ชมธรรมชาตินานาชนิด

ศาสตร์ศิลป์ล้ำค่านี้ยังรวมไปถึงเครื่องแต่งกายของหมอลำไทเลย ซึ่งแสดงถึงมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม ซึ่งผู้สืบทอดหมอลำโบราณบอกเล่าว่า ตัวละครชายจะสวมเครื่องประดับศีรษะ เรียกว่า กระโจม หรือชฎาและมงกุฎของภาคกลาง ชาวบ้านทำจากวัสดุง่ายๆ หาได้ในท้องถิ่น เช่น กระดาษ ใบลาน หรือสังกะสี ประดับประดาด้วยดิ้นเงินดิ้นทอง คนเลยนิยมนุ่งผ้าพันขาไก่ หรือโจงกระเบน แล้วยังมีเสื้อคอปิด ประดับสร้อยสังวาล หญิงสาวนุ่งผ้าซิ่นพื้นเมืองมีเชิง เสื้อแขนกระบอก พาดด้วยสไบสีสันสวยงาม

"ปัจจุบันการสืบทอดมีอยู่ไม่มาก เหลือแค่ 1 หมู่บ้าน 1 คณะ คือ คณะบ้านน้ำพร อ.เชียงคาน ผมได้สืบทอดลำแมงตับเต่าไทเลยสู่เยาวชน นักเรียนระดับประถมและมัธยม ทำให้คนรุ่นใหม่สืบสานศิลปะการแสดงนี้ได้ ที่สำคัญแม่ฉวีวรรณ ดำเนิน ศิลปินแห่งชาติ และนายกสมาคมศิลปินหมอลำภาคอีสาน ได้รับรองเอาลำแมงตับเต่าไทเลยเป็นลำประเภทหนึ่งของเพลงพื้นบ้านอีสาน ฝากให้ลูกหลานคนเลยศึกษา สืบทอด ฝึกหัด เป็นศิลปะการแสดงภูมิปัญญาวัฒนธรรมเลยแท้ๆ" สุวิทย์ สารเงิน หมอลำไทเลย พูดด้วยสำเนียงเสียงคนเลยสุดภาคภูมิใจ

สิทธิภพ ไชยคีนี วัย 24 ปี สมาชิกคณะหมอลำไทเลย นับว่าเป็นคนรุ่นใหม่ผู้สืบทอดศิลปะการแสดงเก่าแก่นี้ บอกว่า ในฐานะคนเลยที่สนใจวัฒนธรรมไทย เมื่อครูสุวิทย์ชวนมาเรียนรู้ลำแมงตับเต่าไทเลยก็ไม่รอช้า ตั้งใจศึกษาจากครู เพราะทุกวันนี้เหลือวงเดียวทั้งจังหวัดเลย อยู่บ้านน้ำพร ต่างจากอดีตมีหลายคณะ นอกจากที่เลยยังมีคณะแสดงลำแมงตับเต่าที่เพชรบูรณ์ อุตรดิตถ์ และ สปป.ลาว แต่ก็ไม่กี่คณะ

"ลำแมงตับเต่าไทเลยยกวรรณกรรมท้องถิ่นมาร้อง รำ สลับการบรรเลงดนตรี มีสำเนียงโดยเฉพาะ คนรุ่นใหม่ส่วนหนึ่งคิดว่าการแสดงนี้เชย ทำนองไม่สนุกเท่าลำซิ่ง แต่คนเฒ่าคนแก่รู้จัก ดูไปยิ้มไป เวลานี้เริ่มเป็นที่รู้จักมากขึ้น แสดงที่ถนนคนเดินเลาะเลย และได้รับเชิญไปออกรายการโทรทัศน์ เผยแพร่การแสดงลำแมงตับเต่าไทเลย ไม่รวมยอดวิวในยูทูบ ถือเป็นกำลังใจของหมอลำไทเลยรุ่นใหม่ ปัจจุบันยังเป็นวิทยากรสอนนักเรียนโรงเรียนบ้านน้ำพร จ.เลย สอนลำแมงตับเต่าไทเลยเวอร์ชั่นเด็ก มั่นใจว่ามรดกภูมิปัญญาวัฒนธรรมนี้ไม่สูญหายแน่นอน" สิทธิภพกล่าวในท้าย พร้อมยืนยันว่า การประกาศขึ้นบัญชีมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมประจำปี 62 จะช่วยส่งเสริมให้หมอลำไทเลยเข้มแข็งขึ้น มีการสืบทอดมากขึ้น คนรู้จักเพิ่มขึ้น และมีชื่อเสียงปรากฏไปทั่วโลก.

บรรยายใต้ภาพ

ชุดตัวละครชาย นุ่งโจงกระเบน ประดับสร้อยสังวาลอลังการ

สาธิตทำกระโจมหรือมงกุฎด้วยกระดาษประดับดิ้นเงินดิ้นทอง

การแสดงลำแมงตับเต่าไทเลย มีแคน ระนาด กลอง สร้างท่วงทำนอง

ชมการแสดงลำแมงตับเต่าไทเลย มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมปี 2562

สุวิทย์ สารเงิน ขึ้นรับมอบเกียรติบัตร ลำแมงตับเต่าไทเลย ขึ้นบัญชีมรดกภูมิปัญญาวัฒนธรรม

เครื่องแต่งกายหญิง สวมผ้าซิ่นพื้นเมืองมีเชิง พาดสไบ

หาชมยาก การแสดงลำแมงตับเต่าไทเลยจากบ้านน้ำพร จ.เลย


เราใช้ cookies เพื่อบริการที่ดีขึ้นสำหรับคุณ อ่านข้อตกลงการใช้บริการ