นางอารดา เฟื่องทอง อธิบดีกรมการค้าต่างประเทศ กระทรวงพาณิชย์ เปิดเผยถึงผลกระทบของการส่งออกข้าวไทย จากสถานการณ์สู้รบในตะวันออกกลาง ว่า สถานการณ์ความไม่สงบในภูมิภาคตะวันออกกลางที่ยังดำเนินอยู่อย่างต่อเนื่อง ทำให้ไทยสูญเสียคำสั่งซื้อข้าวจากประเทศอิรักไปจำนวนมาก เพราะความไม่แน่นอนของเส้นทางการขนส่ง ที่จะต้องผ่านช่องแคบฮอร์มุซ และทะเลแดง รวมถึงค่าระวางเรือ และค่าประกันภัยที่เพิ่มขึ้น
โดยจะเห็นได้จากช่วง 2 เดือนแรกของปีนี้ (ม.ค.-ก.พ.69) ไทยส่งออกข้าวไปอิรักได้เพียง 92,000 ตันเท่านั้น ลดลงมากถึง 52.58% เมื่อเทียบกับช่วงเดียวกันของปี 68 ส่งผลให้ภาพรวมการส่งออกข้าวไทยช่วง 2 เดือนแรกปีนี้ ทำได้เพียง 1.153 ล้านตัน ลดลง 4.16% จากช่วงเดียวกันของปีก่อนที่ส่งออกได้ 1.203 ล้านตัน มูลค่า 651 ล้านดอลลาร์ฯ ลดลงจาก 770 ล้านดอลลาร์ฯ หรือลดลง 15.45%
"เราเสีย order ส่งออกข้าวขาวจากอิรักไปมาก เพราะจะต้องส่งผ่านช่องแคบฮอร์มุซที่มีความเสี่ยงมาก ทำให้ค่าประกันภัยสูงขึ้น รวมทั้งค่าระวางเรือที่เพิ่มขึ้นมาแล้ว 30-40% จากราคาน้ำมันที่สูงขึ้น ส่วนการส่งออกไปประเทศอื่นในตะวันออกกลาง ก็มีความเสี่ยงเช่นกัน" นางอารดา กล่าวทั้งนี้ในปี 68 ไทยส่งออกข้าวไปประเทศในตะวันออกกลาง รวมกว่า 1.34 ล้านตัน ในจำนวนนี้เป็นการส่งออกไปอิรัก ในสัดส่วนสูงถึง 75% ที่เหลือเป็นประเทศเยเมน อิสราเอล ซาอุดิอาระเบีย โอมาน ฯลฯ
ขณะที่การส่งออกไปสหรัฐฯช่วง 2 เดือน ก็ลดลงเช่นกันถึง 25.16% โดยส่งออกได้เพียง 116,000 ตัน เพราะความไม่แน่นอนของภาษีสหรัฐฯ ทำให้คู่ค้าชะลอดูสถานการณ์ แต่เมื่อศาลสูงสุดสหรัฐฯ สั่งให้การเก็บภาษีตอบโต้ 19% เป็นโมฆะ และกลับมาเก็บภาษีที่ 10% ทำให้คำสั่งซื้อน่าจะกลับมา แต่กลับมาเกิดเหตุการณ์สู้รบในตะวันออกกลางซ้ำเติมอีก
"ต้องรอดูว่า คำสั่งซื้อจากสหรัฐฯ จากกลับมาหรือไม่ ประกอบกับหากสงครามตะวันออกกลางยังยืดเยื้อไปอีกหลายเดือน อาจทำให้การส่งออกข้าวไทยในปีนี้ พลาดเป้าหมายที่ตั้งไว้ที่ 7 ล้านตัน แต่กรมฯ จะพยามช่วยเหลือผู้ส่งออกหาเส้นทางส่งออกอื่น ๆ แทน" อธิบดีกรมการค้าต่างประเทศ ระบุ
อธิบดีกรมการค้าต่างประเทศ กล่าวว่า แม้ตัวเลขส่งออกข้าวไทยในช่วง 2 เดือนแรก จะปรับตัวลดลงจากแรงกดดันของตลาดโลก แต่จากสถิติการส่งออกข้าวพบว่า แม้ข้าวชนิดต่าง ๆ เช่น ข้าวขาว ข้าวหอมมะลิไทย ข้าวหอมไทย และข้าวเหนียว มีปริมาณส่งออกลดลง แต่ข้าวนึ่ง กลับขยายตัวกว่า 40% เมื่อเทียบกับช่วงเดียวกันของปีก่อน สะท้อนถึงความต้องการที่เพิ่มขึ้นในตลาดแอฟริกา เพื่อเพิ่มความมั่นคงทางอาหาร ท่ามกลางความไม่แน่นอนของสถานการณ์ความตึงเครียดในภูมิภาคตะวันออกกลาง อีกทั้งไทยยังส่งออกข้าวไปตลาดสำคัญ อย่างแอฟริกาใต้ มาเลเซีย และฟิลิปปินส์ ได้เพิ่มขึ้น
สำหรับการส่งมอบข้าวให้กับรัฐบาลจีน ภายใต้สัญญาซื้อขายแบบรัฐต่อรัฐ (G to G) จำนวน 500,000 ตัน และส่งมอบล็อตแรก 40,000 ตันนั้น เดิมได้กำหนดส่งมอบตั้งแต่เดือนก.พ.-มี.ค.69 แต่ก่อนการส่งมอบ ได้เกิดการสู้รบในตะวันออกกลาง จึงส่งผลกระทบต่อการขนส่งบ้าง แต่กรมฯ ได้ร่วมกับภาครัฐ และผู้ส่งออกข้าวกว่า 20 บริษัท เร่งแก้ปัญหาส่งออก เพื่อให้สามารถส่งออกไปจีนได้อย่างต่อเนื่อง แม้ต้นทุนต่าง ๆ ทั้งค่าระวางเรือ ค่าประกันภัยเพิ่มสูงขึ้น แต่ยังสามารถส่งมอบได้
ส่วนการนำเข้าล็อตถัดไป คาดว่าจะเริ่มต้นได้ในเดือนเม.ย.69 แม้ว่าราคาข้าวไทยจะสูงขึ้นจากต้นทุนต่าง ๆ สูงขึ้น แต่มั่นใจว่าทางการจีนจะเข้าใจในสถานการณ์ และรับกับราคาที่สูงขึ้นได้ ทั้งนี้ จะเร่งจะเจรจากับทางการจีนอย่างต่อเนื่อง เพื่อส่งมอบให้ครบ 500,000 ตันในเร็ว ๆ นี้
"กรมฯ ยังคงเดินหน้าเปิดเกมรุก ทั้งการรักษาตลาดหลัก ควบคู่กับการขยายตลาดศักยภาพใหม่ การผลักดันข้าวคุณภาพสูง และข้าวมูลค่าเพิ่ม การเจรจากับ COFCO รัฐบาลจีนอย่างต่อเนื่อง เพื่อให้การส่งมอบข้าวแบบรัฐต่อรัฐที่เหลือ ครบตามเป้าหมาย 5 แสนตัน รวมถึงการใช้เวทีการค้าและงานแสดงสินค้านานาชาติ เพื่อสร้างโอกาสในการกระจายตลาด รองรับผลผลิตข้าวไทย และลดความเสี่ยงจากการพึ่งพาตลาดใดตลาดหนึ่งมากเกินไป" อธิบดีกรมการค้าต่างประเทศ ระบุ
รวมทั้งการสนับสนุนผู้ประกอบการค้าข้าวไทย โดยเชื่อมโยงตลาดให้พบปะเจรจาธุรกิจกับผู้นำเข้า และใช้โอกาสจากความต้องการอาหารในตลาดโลก เพื่อผลักดันให้ "ข้าวไทย" ยังคงเป็นหนึ่งในสินค้าเกษตรหลักที่สร้างรายได้ให้ประเทศ เกษตรกรผู้ปลูกข้าว และผู้เกี่ยวข้องในระบบอุตสาหกรรมข้าวไทยต่อไปในอนาคต