ผลการศึกษาฉบับใหม่พบว่า สภาพภูมิอากาศที่อุ่นขึ้นกำลังส่งผลให้ปริมาณออกซิเจนในแม่น้ำทั่วโลกลดลงอย่างต่อเนื่องและเป็นวงกว้าง ส่งผลให้ระบบนิเวศน้ำจืดตกอยู่ในภาวะเสี่ยง
สำนักข่าวซินหัวรายงานว่า ผลการศึกษาดังกล่าวเผยแพร่ผ่านวารสารไซเอนซ์ แอดวานซ์ (Science Advances) จัดทำขึ้นโดยคณะวิจัยที่นำโดยเหล่านักวิจัยจากสถาบันภูมิศาสตร์และทะเลสาบวิทยาแห่งหนานจิง สังกัดสถาบันบัณฑิตวิทยาศาสตร์จีน (NIGLAS)
คณะวิจัยได้วิเคราะห์ข้อมูลย้อนหลังเกือบ 40 ปีจากช่วงลำน้ำกว่า 21,000 แห่งทั่วโลก โดยใช้ระบบการเรียนรู้ของเครื่องจักรขั้นสูง (Machine Learning) เพื่อติดตามการเปลี่ยนแปลงของระดับออกซิเจนระหว่างปี 2528-2566 และผลลัพธ์ที่ได้นั้นน่ากังวลอย่างยิ่ง โดยเฉลี่ยแล้วแม่น้ำต่าง ๆ กำลังสูญเสียออกซิเจนในอัตรา 0.045 มิลลิกรัมต่อลิตรในทุก ๆ ทศวรรษ และพบว่า แม่น้ำที่ทำการศึกษาเกือบ 80% มีสัญญาณการลดลงของออกซิเจน
แม้ก่อนหน้านี้จะมีการคาดการณ์ว่า แม่น้ำในแถบละติจูดสูงจะได้รับผลกระทบรุนแรงที่สุด จากการที่ภูมิอากาศอุ่นขึ้นอย่างมาก แต่ผลการศึกษากลับพบสิ่งตรงกันข้าม โดยแม่น้ำในเขตร้อนซึ่งตั้งอยู่ระหว่างละติจูด 20 องศาใต้ถึง 20 องศาเหนือ รวมถึงแม่น้ำหลายสายในประเทศอินเดียกำลังได้รับผลกระทบหนักที่สุด เนื่องจากแม่น้ำในเขตร้อนมีระดับออกซิเจนต่ำเป็นทุนเดิม และในปัจจุบันกำลังสูญเสียออกซิเจนไปอย่างรวดเร็วยิ่งขึ้น ส่งผลให้เสี่ยงต่อการเกิดภาวะออกซิเจนต่ำขั้นวิกฤต ซึ่งอาจทำให้ปลาและสิ่งมีชีวิตในน้ำอื่นๆ ล้มตายได้
นักวิจัยพบว่า ความสามารถในการละลายของออกซิเจนที่ลดลงอันเนื่องมาจากสภาพภูมิอากาศเป็นสาเหตุหลักคิดเป็นเกือบ 63% ของการสูญเสียออกซิเจนทั้งหมด เนื่องจากน้ำที่อุ่นขึ้นจะไม่สามารถกักเก็บออกซิเจนได้มากเท่ากับน้ำเย็น ขณะการเปลี่ยนแปลงของกระบวนการเมตาบอลิซึมในระบบนิเวศ ซึ่งสะท้อนผ่านอุณหภูมิ แสง และการไหลของน้ำ คิดเป็นอีก 12% ของการลดลงดังกล่าว
ผลการศึกษาระบุว่า คลื่นความร้อนก็มีบทบาทสำคัญ โดยปรากฏการณ์ความร้อนสุดขั้วเป็นสาเหตุของภาวะออกซิเจนลดลงในแม่น้ำทั่วโลกเกือบ 23% ซึ่งทำให้กระบวนการสูญเสียออกซิเจนเร็วขึ้นอีก 0.01 มิลลิกรัมต่อลิตรต่อทศวรรษ เมื่อเทียบกับสภาวะปกติ
นอกจากนี้ อัตราการไหลของน้ำที่ต่ำมากและสูงมากสามารถช่วยชะลอภาวะออกซิเจนลดลงได้บางส่วน โดยสภาวะน้ำไหลช้าช่วยลดอัตราการสูญเสียออกซิเจนลงราว 19% เมื่อเทียบกับสภาวะปกติ ส่วนสภาวะน้ำไหลแรงช่วยลดอัตราดังกล่าวลง 7%
คณะนักวิจัยเตือนว่า ระดับออกซิเจนที่ลดลงได้คุกคามความหลากหลายทางชีวภาพของแม่น้ำ เนื่องจากปลาและสิ่งมีชีวิตอื่น ๆ ต้องดิ้นรนเพื่อความอยู่รอดในน้ำที่ขาดแคลนออกซิเจน พร้อมกันนี้ยังได้เรียกร้องให้ผู้กำหนดนโยบายเร่งดำเนินการ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในภูมิภาคเขตร้อน ซึ่งจำเป็นต้องมีกลยุทธ์ที่มีประสิทธิภาพมากที่สุดในการต่อสู้กับวิกฤตการณ์ออกซิเจนลดลง
ซือคุน นักวิจัยจากสถาบันภูมิศาสตร์และทะเลสาบวิทยาแห่งหนานจิง ทิ้งท้ายว่า ผลการศึกษานี้ช่วยให้เรามีข้อมูลพื้นฐานที่จำเป็นอย่างยิ่งในการทำความเข้าใจและบรรเทาการสูญเสียออกซิเจนในแม่น้ำทั่วโลก และในขณะที่อากาศยังคงอุ่นขึ้นอย่างต่อเนื่อง การปกป้องออกซิเจนในแม่น้ำสายต่าง ๆ อาจกลายเป็นหนึ่งในความท้าทายด้านสิ่งแวดล้อมที่ยิ่งใหญ่ที่สุดในยุคปัจจุบัน