หลายๆครอบครัว ทำให้หน้าจอกลายเป็นเพื่อนสนิทของเด็กๆ แทนผู้ปกครอง เรามักเห็นปัญหาพฤติกรรมการใช้สื่อที่ไม่เหมาะสมแพร่กระจายไปทั่ว ไม่ว่าจะเป็นการติดเกม การดูคลิปที่ไม่สร้างสรรค์ หรือแม้แต่ผู้ใหญ่เองที่มักหยิบโทรศัพท์ขึ้นมาแทนการพูดคุยกันแบบตัวต่อตัว สิ่งเหล่านี้ส่งผลต่อกระบวนการเรียนรู้ พัฒนาการทางอารมณ์และสังคมของเด็ก ที่ศูนย์พัฒนาเด็กเล็กบ้านตันหยงโป ในอำเภอเมืองสตูล จังหวัดสตูล ชุมชนเล็กๆ แห่งนี้ดำเนินโครงการ "พัฒนาระบบนิเวศสื่อสร้างสรรค์จากวัสดุเหลือใช้" ซึ่งได้รับการสนับสนุนจากสำนักสร้างเสริมระบบสื่อและสุขภาวะทางปัญญา (สำนัก 11) สสส. ผ่านกลุ่ม wearehappy องค์กรสาธารณประโยชน์ ที่เปลี่ยนปัญหาให้เป็นโอกาส สร้างโลกใบใหม่ให้เด็กๆ ได้เติบโตอย่างมีคุณภาพ
กระบวนการทำงานของโครงการนี้เริ่มต้นจากหัวใจสำคัญ คือ การมีส่วนร่วมของชุมชนและครอบครัว คณะครูปฐมวัยจากศูนย์พัฒนาเด็กเล็กบ้านตันหยงโป สังกัดอบต.ตันหยงโป จ.สตูล โดยคุณครูมณฑา โหลสกุล ที่เป็นหัวหน้าโครงการ ได้นำแนวคิด "3 ดี" มาปรับใช้ เพื่อสร้างนิเวศสื่อที่เหมาะสมกับเด็กๆ "สื่อดี" คือการส่งเสริมสื่อการเรียนรู้ที่มีคุณค่า เช่น นิทาน หนังสือภาพ หรือของเล่นที่ผลิตจากวัสดุเหลือใช้ แทนที่จะปล่อยให้เด็กติดหน้าจอ "พื้นที่ดี" คือการจัดพื้นที่ปลอดภัยทั้งในศูนย์และชุมชน ให้เด็กได้เล่น สำรวจ และเรียนรู้อย่างอิสระ ส่วน "ภูมิดี" คือการพัฒนาทักษะชีวิตผ่านกิจกรรมที่ส่งเสริมสุขภาพร่างกาย อารมณ์ สังคม และสติปัญญา โดยใช้สภาพแวดล้อมชุมชนและภูมิปัญญาท้องถิ่นเป็นแหล่งเรียนรู้ เช่น การปลูกผัก ทำขนม หรือช่วยงานบ้านง่ายๆ ที่เด็กทำได้
หนึ่งในกิจกรรมสนุกๆ และสร้างสรรค์ คือ "เวิร์คช็อปครอบครัวนักสร้างสรรค์" ที่ชวนผู้ปกครองมาร่วมอบรม แลกเปลี่ยนความรู้ และผลิตสื่อสร้างสรรค์จากสิ่งของเหลือใช้ เช่น ขวดพลาสติก กระดาษเก่า หรือเศษผ้า กลายเป็นของเล่นแสนสนุก ไม่ใช่แค่ทำเล่นๆ แต่ทุกคนยังร่วมกันกำหนดกติกาเพื่อสร้างบ้านให้เป็นพื้นที่เรียนรู้ บรรยากาศอบอุ่น เหมือนเพื่อนบ้านมานั่งคุยกันใต้ต้นไม้ใหญ่ ผู้ปกครองหลายคนบอกว่า "เดิมทีเราไม่รู้จะเริ่มยังไง แต่พอได้ลองทำด้วยกัน มันสนุกและเห็นผลจริง"
ในโครงการมีการพัฒนา "กติกาครอบครัว" ระหว่างพ่อ แม่ และลูก ไม่ใช่แค่ผู้ใหญ่สั่ง แต่เป็นการตกลงร่วมกัน เช่น มอบหมายหน้าที่ที่เด็กทำไหว พ่อแม่เป็นแบบอย่างที่ดี เปิดใจรับฟังปัญหาของลูก ใช้เวลาวันหยุดพาลูกออกไปทำกิจกรรมนอกบ้าน สอนให้รู้จักแบ่งปัน และจำกัดเวลาเล่นโทรศัพท์ การผลิตสื่อจากวัสดุเหลือใช้ยังช่วยลดภาระค่าใช้จ่ายให้ครอบครัว เพราะแทนที่จะซื้อของเล่นแพงๆ ผู้ปกครองหันมาสร้างเอง นำมามอบให้คุณครูใช้ในศูนย์ เด็กๆ ได้เล่นที่บ้านและที่โรงเรียน สิ่งนี้ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมผู้ปกครอง และเด็กๆ ในครอบครัว ให้เห็นคุณค่าของสิ่งรอบตัว เรียนรู้การแก้ปัญหาและทำงานเป็นทีมผ่านการประดิษฐ์ของเล่นจากธรรมชาติ
ดร.สรวงธร นาวาผล ผู้อำนวยการกลุ่ม wearehappy แนะนำสำหรับผู้ปกครองว่า "ครอบครัวถือเป็นนิเวศแห่งการเรียนรู้ของเด็กที่สำคัญ เด็กเรียนรู้ผ่านการมีปฏิสัมพันธ์กับบุคคลและสิ่งแวดล้อมรอบตัว จงสร้างกิจกรรมง่ายๆ ที่บ้าน เช่น การผลิตสื่อสร้างสรรค์จากวัสดุเหลือใช้ร่วมกัน ลดเวลาใช้หน้าจอ และส่งเสริมประสบการณ์ 3 ดี เพื่อพัฒนาสุขภาวะทั้งกาย จิต สังคม และปัญญาให้เด็กเติบโตอย่างเข้มแข็ง"
เรื่องราวจากบ้านตันหยงโป เป็นแรงบันดาลใจให้ผู้ปกครอง ร่วมกันสร้างนิเวศสื่อที่ดีให้เด็กๆ ได้เติบโตอย่างแข็งแรงและมีความสุข ที่ทุกคนสามารถสร้างระบบนิเวศสื่อที่ดีและสุขภาวะทางปัญญาให้กับเด็กๆรอบตัวเราเองได้