วิกฤตหน้าจอแย่งชิง "ช่วงเวลาทอง" ของเด็กปฐมวัย แม้เทคโนโลยีจะเปิดโลกการเรียนรู้ใหม่ๆ แต่กลับกลายเป็น "วิกฤตเงียบ" ที่กำลังคุกคามพัฒนาการของเด็กปฐมวัยอย่างน่าเป็นห่วง ช่วงอายุ 0-6 ปี หรือ 2-7 ปี คือ "ช่วงเวลาทอง" ของชีวิตที่สมองเติบโตและพัฒนาอย่างรวดเร็วถึงกว่าร้อยละ 90 แต่การปล่อยให้เด็กติดหน้าจอ ขาดการปฏิสัมพันธ์ และได้รับสื่อที่ไม่เหมาะสม กลับส่งผลกระทบต่อพัฒนาการทางสมอง อารมณ์ฉุนเฉียว ก้าวร้าว วิตกกังวล ขาดทักษะทางสังคมและทักษะชีวิตที่จำเป็น
เพื่อรับมือกับวิกฤตดังกล่าว จังหวัดสตูลได้ร่วมกับ สำนักสร้างเสริมระบบสื่อและสุขภาวะทางปัญญา (สำนัก 11) สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.), กลุ่ม wearehappy (องค์กรสาธารณประโยชน์), สำนักงานท้องถิ่นจังหวัดสตูล และองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.) ในพื้นที่ ได้จับมือลงนามบันทึกข้อตกลงความร่วมมือ (MOU) ตั้งแต่วันที่ 18 ตุลาคม 2567 เพื่อสร้าง "เครือข่ายมหัศจรรย์นิเวศสามดีเพื่อเด็กและครอบครัวจังหวัดสตูล" อย่างจริงจังและต่อเนื่อง
จาก MOU สู่การลงมือทำ: ขับเคลื่อนพลัง 3 ดี ใน 11 พื้นที่ 3 อำเภอ ได้แก่ อำเภอเมืองสตูล: ทต.คลองขุด, ทต.บ้านควน, อบต.ตันหยงโป, อบต.ตำมะลัง, อบต.เจ๊ะบิลัง, อบต.เกตรี, อบต.ฉลุง และ อบต.ควนโพธิ์ อำเภอควนโดน: อบต.ย่านซื่อ และ อบต.วังประจัน อำเภอละงู: อบต.ปากน้ำ โดยมีหัวใจสำคัญคือการนำแนวคิด "3 ดี" ประกอบด้วย สื่อดี พื้นที่ดี และภูมิดี เข้ามาเป็นเครื่องมือหลักในการปรับเปลี่ยนสิ่งแวดล้อมรอบตัวเด็ก ไม่ว่าจะเป็นการจัดตั้ง "ธนาคารสื่อสร้างสรรค์" ในศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก เพื่อให้ครูและผู้ปกครองยืม-คืนของเล่นทำมือและหนังสือนิทานกลับไปเล่นที่บ้าน การจัดเวิร์กช็อป "ครอบครัวนักสร้างสรรค์" ฝึกทำของเล่นจากวัสดุธรรมชาติและของเหลือใช้ ไปจนถึงการช่วยกันสำรวจบ้านเพื่อจัดมุมเล่นและมุมเรียนรู้ที่ปลอดภัย
นายกูดานัน หลังจิ นายกเทศมนตรีตำบลบ้านควน ในนามตัวแทนท้องถิ่นและเครือข่ายศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก ได้เผยถึงความสำเร็จจากการขับเคลื่อนร่วมกับกว่า 334 ครอบครัว และผู้ร่วมกิจกรรมกว่า 680 คน ซึ่งสะท้อนการเปลี่ยนแปลงชัดเจนใน 5 มิติหลัก
- เปลี่ยนผู้ปกครองเป็น 'นักสื่อสารสุขภาวะประจำบ้าน': จากผู้รับบริการฝ่ายเดียว สู่ผู้ร่วมออกแบบและประดิษฐ์สื่อการเรียนรู้ให้ลูกด้วยความอบอุ่น ลดภาระค่าใช้จ่ายในการซื้อของเล่นราคาแพง
- สร้างวินัยเชิงบวกและลดภาวะติดจอ: เกิดการนำ "กติกาครอบครัว" ไปใช้จริงอย่างเป็นรูปธรรม เช่น จำกัดเวลาหน้าจอไม่เกิน 15-30 นาทีต่อวัน, ชวนลูกฝึกทำงานบ้านตามวัย, อ่านนิทานก่อนนอน และสอดแทรกวิถีอิสลามผ่านการละหมาดและขอดุอาร์ร่วมกันในครอบครัว
- เสริมพัฒนาการและทักษะชีวิต และทักษะสมอง EF: เด็กมีสมาธิจดจ่อ ร่างกายแข็งแรง รู้จักการรอคอยและการแบ่งปัน เกิดความภาคภูมิใจในของเล่นที่พ่อแม่ร่วมประดิษฐ์
- บูรณาการภูมิปัญญาท้องถิ่นสู่วิถีชุมชน: นำวัสดุพื้นถิ่น เช่น กะลามะพร้าว ใบจาก/การสานโคระ ผ้าโสร่ง และการละเล่นพื้นบ้าน มาสร้างสรรค์เป็นสื่อเรียนรู้
- ผนึกกำลังเครือข่ายสู่ความยั่งยืนเชิงนโยบาย: พลังความร่วมมือของชุมชนและผู้นำศาสนา ทำให้ อปท. ผลักดันงบประมาณและบรรจุแผนพัฒนาสื่อสร้างสรรค์เข้าสู่แผนพัฒนาท้องถิ่นและแผนปฏิบัติการของศูนย์พัฒนาเด็กเล็กได้อย่างเป็นรูปธรรม
จากงานระดับปฎิบัติการ สู่การจัดนิทรรศการระดับจังหวัด มหกรรม "กติกาครอบครัว ..ห่างไกลจอ.. สร้างได้ด้วยมือแม่.. 2569 : สานพลัง 3 ดี สู่ระบบนิเวศสื่อสุขภาวะเพื่อเด็กปฐมวัยจังหวัดสตูล" ณ ห้องประชุมวิทยาลัยชุมชนสตูล โดยมีผู้บริหาร อปท., หัวหน้าส่วนราชการ, คณะครู, ผู้ปกครอง และเด็กปฐมวัยเข้าร่วมกว่า 400 คน
นายคณิต คงช่วย ผู้ว่าราชการจังหวัดสตูล เป็นประธานในพิธีเปิด พร้อมนำศึกษาธิการจังหวัดสตูล, นางดารารัตน์ คุ่มเคี่ยม ท้องถิ่นจังหวัดสตูล และผู้บริหาร อปท. ทั้ง 11 แห่ง ร่วมกันกล่าวคำประกาศเจตนารมณ์ "กติกาครอบครัวสานพลัง 3 ดี สู่ระบบนิเวศสื่อสุขภาวะเพื่อเด็กปฐมวัย จังหวัดสตูล" และลงนามร่วมกัน พร้อมทั้งเป็นประธานมอบประกาศเกียรติคุณแก่หน่วยงาน อปท. 11 แห่ง และร่วมมอบประกาศเกียรติคุณแก่ "ครอบครัว 3 ดี" และครูผู้ร่วมขับเคลื่อนจาก 13 ศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก
ผู้ว่าราชการจังหวัดสตูล ได้กล่าวเน้นย้ำถึงหัวใจสำคัญของการจัดงานว่า "การขับเคลื่อนผ่านกลไก 3 ดี (สื่อดี พื้นที่ดี และภูมิดี) จึงไม่ใช่เพียงแค่อุปกรณ์การสอน แต่เป็นการสร้างสภาพแวดล้อมและภูมิคุ้มกันทางปัญญาที่ปลอดภัยให้แก่เด็ก โดยมุ่งเน้นการเปลี่ยน 'เวลาหน้าจอ' ให้กลายเป็น 'เวลาแห่งการเรียนรู้และการเล่นสร้างสรรค์' เพื่อให้เด็กมีสุขภาวะดี มีความสุข และพร้อมเปิดรับการเรียนรู้ ผลจากการร่วมแรงร่วมใจสร้างกติกาครอบครัวในครั้งนี้ จะเป็นก้าวแรกที่สำคัญของจังหวัดสตูลในการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ตั้งแต่ปฐมวัยอย่างยั่งยืน"
นางดารารัตน์ คุ่มเคี่ยม ท้องถิ่นจังหวัดสตูล ได้มอบเกียรติบัตรเชิดชูเกียรติแก่ศูนย์พัฒนาเด็กเล็กต้นแบบสถานศึกษา ในการขับเคลื่อนและสร้างสรรค์ระบบนิเวศสื่อสุขภาวะ มุ่งมั่นพัฒนา "สื่อดี พื้นที่ดี ภูมิดี" จำนวน 13 แห่ง ที่ได้ ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงทั้งในพื้นที่ และศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก ครอบครัว และชุมชน
นางสาวสายใจ คงทนหัวหน้าโครงการพัฒนาระบบนิเวศสื่อสุขภาวะเพื่อการพัฒนาเด็กปฐมวัย ได้ร่วมมอบเกียรติบัตรแก่ครอบครัว ที่ร่วมกัน ลดเวลาหน้าจอ เพื่อพัฒนาการที่สมวัยของเด็กปฐมวัย การดำเนินกิจกรรม ตัวแทน "ครอบครัว 3 ดี" ทั้ง 13 ศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก ใน 3 อำเภอ (เมืองสตูล ควนโดน และละงู) ที่ผ่านการคัดเลือกเป็นครอบครัวต้นแบบในการสร้างระบบนิเวศสื่อสุขภาวะ จากศูนย์พัฒนาเด็กเล็กเครือข่ายจังหวัดสตูล
เบื้องหลังรางวัลในวันนี้ คือความตั้งใจจริงของครูที่ร่วมกับสื่อสารพัฒนา พ่อ แม่ ผู้ปกครองที่เปลี่ยนบทบาทมาเป็น "นักสื่อสารสุขภาวะประจำบ้าน" ผ่านข้อตกลงง่ายๆ แต่เปี่ยมด้วยพลัง เช่น:
- อ่านนิทานก่อนนอนสัปดาห์ละ 2-3 วัน
- คุมเวลาหน้าจอไม่เกิน 15-30 นาที/วัน
- ชวนลูกฝึกทำงานบ้านตามวัย เช่น กวาดบ้าน รดน้ำต้นไม้ ล้างจาน
- สอนการแบ่งปัน ร่วมรับประทานอาหาร และเรียนรู้ดุอาร์ในวิถีชีวิต
- ขอแสดงความยินดีกับน้องๆ และครอบครัวต้นแบบทุกท่าน
ภายในงานยังมีการจัดแสดงขบวนพาเหรดสื่อสร้างสรรค์ จากคณะครู 11 ศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก นิทรรศการนวัตกรรมสื่อทำมือ 3 ดี 4 โซน, เวทีเสวนาถอดบทเรียนเรื่องเล่าจากครูผู้สร้างการเปลี่ยนแปลง และเวิร์กช็อปชวนพ่อ แม่สร้างกติกา และประดิษฐ์สื่อสร้างสรรค์ชวนเด็กๆ ห่างจอ
การแก้ปัญหาเด็กติดจอไม่ได้เริ่มที่การห้ามปราม แต่เริ่มจากการสร้างความเข้าใจในครอบครัว และการมี "พื้นที่ดี-สื่อดี" ให้เด็กได้เล่นอย่างมีความหมาย โดยมีพลังเครือข่ายท้องถิ่นร่วมหนุนเสริม เพื่อให้เด็กปฐมวัยสตูลเติบโตอย่างมีคุณภาพและมีความสุขอย่างแท้จริง