ที่ประชุมสภาผู้แทนราษฎรวานนี้ (26 ส.ค.) มีมติอนุมัติพ.ร.ก.ให้อำนาจกระทรวงการคลังกู้เงินเพื่อแก้ไขปัญหาผลกระทบจากสถานการณ์วิกฤตด้านพลังงานและสร้างการเปลี่ยนผ่านด้านพลังงานของประเทศ พ.ศ. 2569 วงเงินไม่เกิน 400,000 ล้านบาท ด้วยคะแนนเสียงเห็นด้วย 285 เสียง ไม่เห็นด้วย 141 เสียง งดออกเสียง 52 เสียง ไม่มีผู้ไม่ลงคะแนน
นายเอกนิติ นิติทัณฑ์ประภาศ รองนายกรัฐมนตรีและรมว.คลัง กล่าวสรุปการอภิปรายพระราชกำหนด (พ.ร.ก.) ให้อำนาจกระทรวงการคลังกู้เงิน เพื่อแก้ไขผลกระทบจากวิกฤตพลังงานและสร้างการเปลี่ยนผ่านด้านพลังงานของประเทศ พ.ศ.2569 ว่า รัฐบาลรับฟังความเห็นของสมาชิกทุกฝ่ายอย่างตั้งใจ การอภิปรายมีทั้งประเด็นที่เห็นต่าง เห็นตรงกัน และบางส่วนที่อาจคลาดเคลื่อน โดยประเด็นสำคัญที่สุดคือ วิกฤตพลังงานครั้งนี้รุนแรงพอหรือไม่ ซึ่งศาลรัฐธรรมนูญเสียงข้างมากได้เห็นแล้วว่าเป็นปัญหาความมั่นคงทางเศรษฐกิจ
สำหรับข้อเห็นต่างเรื่องการเปลี่ยนผ่านพลังงาน หลายฝ่ายมองว่าเป็นเรื่องระยะยาว ค่อยทำก็ได้ แต่ตัวเลขดุลบัญชีเดินสะพัดไตรมาส 2 ที่กลับมาติดลบเกือบ 600,000 ล้านบาท สะท้อนความเปราะบางจากการนำเข้าน้ำมันและก๊าซธรรมชาติจำนวนมาก
นายเอกนิติ เปรียบว่าประเทศไทยเหมือนบ้านหลังคารั่ว ฝนตกเมื่อไรต้องหาถังน้ำมารองและเยียวยาประชาชนซ้ำๆ การลดภาษีสรรพสามิตหรืออุดหนุนราคาพลังงาน สุดท้ายก็นำไปสู่ภาระกู้เงินอยู่ดี ทางที่ถูกกว่าคือ ใช้เงินซ่อมหลังคา ทำให้ประเทศลดพึ่งพาพลังงานนำเข้า
ทั้งนี้ พ.ร.ก.ฉบับนี้จึงมี 2 เป้าหมายพร้อมกัน คือดูแลประชาชนที่ได้รับผลกระทบวันนี้ ทั้งผู้ถือบัตรสวัสดิการ กลุ่มกำลังซื้อกลาง คนตัวเล็ก คนขนส่ง ไรเดอร์ วินมอเตอร์ไซค์ และอีกด้านหนึ่งคือใช้งบเปลี่ยนผ่านพลังงานให้เศรษฐกิจไทยแข็งแรงขึ้น
เรื่องที่ทุกฝ่ายเห็นตรงกันคือ เงินทุกบาทต้องคุ้มค่าและโปร่งใส รัฐบาลจึงเพิ่มหลัก Transparency หรือความโปร่งใส เป็นหัวใจของการกลั่นกรองโครงการ ทุกโครงการต้องพิสูจน์ได้ว่าช่วยประชาชนจริง คุ้มค่า เปิดเผยได้ และสอดคล้องกับวัตถุประสงค์ของ พ.ร.ก.
นายเอกนิติ กล่าวว่า การที่ยังไม่มีโครงการสำเร็จรูปมารอ ไม่ใช่จุดอ่อน แต่เป็นความรอบคอบ หากนำโครงการเก่ามาตัดแปะแล้วเสนอทันทีต่างหากที่น่ากังวล พ.ร.ก.ฉบับนี้กำหนดวัตถุประสงค์แคบและชัด ทั้งเยียวยาผลกระทบ ลดพึ่งพาพลังงาน และสร้างทักษะใหม่ให้คนไทย
รัฐบาลต้องการใช้น้ำมันบนดินที่คนไทยผลิตได้ เช่น ไบโอดีเซลจากปาล์ม เอทานอลจากอ้อยและมันสำปะหลัง ให้ผลประโยชน์ตกกับเกษตรกรและประชาชน แทนการผูกชะตาเศรษฐกิจไว้กับพลังงานนำเข้าจากต่างประเทศ
นายเอกนิติ กล่าวว่า ขอชี้แจงข้อเข้าใจคลาดเคลื่อนว่า พ.ร.ก.นี้ไม่ใช่การกู้เงินมากองไว้แล้วจ่ายดอกเบี้ย แต่จะทยอยกู้ตามความจำเป็นเท่านั้น พร้อมยืนยันว่าประเทศไทยยังมีวินัยการคลัง บริษัทจัดอันดับความน่าเชื่อถือยังให้ความเชื่อมั่น และต้นทุนกู้ของไทยอยู่ในระดับต่ำ
นายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรีและรมว.มหาดไทย กล่าวว่า ในฐานะนายกรัฐมนตรีตนเองทราบดีว่านี่คือเงินกู้ ไม่ใช่เงินงบประมาณ ไม่ใช่เงินของเราที่เรานำมาจัดสรรใช้จ่ายได้โดยที่ไม่มีต้นทุน ตนทราบดีว่าเงินกู้นี้ต้องมีต้นทุน และได้พิจารณาแล้วว่าต้นทุนดังกล่าวคุ้มคุ้มค่ากับสิ่งที่จะได้จากการดำเนินโครงการต่างๆ ตาม พ.ร.ก.เงินกู้ฉบับนี้ รัฐบาลกล้ากู้เพราะมั่นใจว่าจ่ายได้ และได้อัตราดอกเบี้ยต่ำ โดยระบุว่าก่อนตัดสินใจเดินหน้าโครงการ อัตราดอกเบี้ยที่ได้รับรายงานยังสูงกว่าอัตราที่ใช้จริงใน พ.ร.ก.ฉบับนี้ ซึ่งอยู่ในระดับประมาณ 1.2%
นายกรัฐมนตรี กล่าวต่อว่า ตนจะให้ส่วนราชการทุกฝ่ายได้เร่งสรุปรวบรวมคำเสนอแนะข้อชี้แนะต่างๆ ซึ่งถือว่าทุกข้อเสนอ ทุกแนวทางที่อภิปรายมาตลอดทั้งวันที่ผ่านมานี้ ล้วนแต่เป็นสิ่งมีประโยชน์ และเราจะนำมาประยุกต์ใช้ในช่วงดำเนินการให้เกิดประโยชน์สูงสุดกับประเทศต่อไป
น.ส.รัชดา ธนาดิเรก โฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรี เปิดเผยว่า รัฐบาลพร้อมเดินหน้าดำเนินการตามกรอบกฎหมาย โดยยืนยันว่าการใช้เงินทุกบาทมีเป้าหมายชัดเจน คุ้มค่า โปร่งใส และตรวจสอบได้
สำหรับ แผนงานที่ 2 ในกรอบวงเงิน 200,000 ล้านบาท เพื่อปรับโครงสร้างและสร้างการเปลี่ยนผ่านด้านพลังงานของประเทศ รัฐบาลได้เตรียมหลักเกณฑ์การกลั่นกรองไว้ล่วงหน้าแล้ว โดยคณะกรรมการกลั่นกรองการใช้จ่ายเงินกู้ (คกง.) เห็นชอบกรอบแนวคิด หลักเกณฑ์ และแนวทางพิจารณาโครงการ เพื่อให้เงินถูกนำไปใช้กับการลงทุนที่สร้างผลลัพธ์อย่างเป็นรูปธรรม ทั้งการลดการพึ่งพาพลังงานฟอสซิล เพิ่มพลังงานทดแทน พัฒนาโครงข่ายไฟฟ้า ยกระดับประสิทธิภาพการใช้พลังงาน ส่งเสริมยานยนต์สะอาด และพัฒนาทักษะแรงงานรองรับอุตสาหกรรมพลังงานใหม่
ที่สำคัญ รัฐบาลกำหนด Negative List ไว้อย่างชัดเจน โครงการที่จะขอใช้เงินกู้ต้องไม่ใช่การจ้างที่ปรึกษาศึกษาวิจัย การศึกษาดูงาน หรือเดินทางไปต่างประเทศ ไม่ใช้เพื่อจัดซื้อวัสดุหรือครุภัณฑ์แจกจ่ายประชาชนโดยตรง ไม่แบ่งซื้อแบ่งจ้าง และไม่ซ้ำซ้อนกับงบประมาณรายจ่ายประจำปีหรือแหล่งเงินอื่น รวมทั้งต้องเป็นไปตามมาตรฐานและข้อกำหนดทางเทคนิค เพื่อให้สิ่งที่ลงทุนสามารถใช้งานและบำรุงรักษาได้อย่างมีประสิทธิภาพในระยะยาว
กรอบการลงทุนแบ่งเป็น 3 ด้านหลัก ได้แก่ 1) ลดการใช้พลังงานฟอสซิลและเพิ่มพลังงานทดแทน รวมถึงการพัฒนาโครงข่ายไฟฟ้าและเทคโนโลยีบริหารจัดการพลังงาน 2) ส่งเสริมยานพาหนะที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม ทั้ง EV พลังงานสะอาด EV Charging Station และ Swapping Station ตลอดจนการเพิ่มประสิทธิภาพระบบโลจิสติกส์ และ 3) สร้างคนและสร้างงานรองรับเศรษฐกิจพลังงานใหม่ ผ่านการ Upskill/Reskill เช่น ช่างติดตั้งและซ่อมบำรุงโซลาร์เซลล์ ช่างซ่อมบำรุง EV รวมถึงสนับสนุนนวัตกรรมที่สามารถนำไปใช้จริงหรือต่อยอดเชิงพาณิชย์ได้
พ.ร.ก.ฉบับนี้ไม่ใช่การกู้เงินมากองไว้ และไม่ใช่การตีเช็คเปล่าให้หน่วยงานนำไปใช้โดยไม่มีกรอบ ทุกบาทมีเป้าหมาย มีหลักเกณฑ์ และต้องมีผลลัพธ์ที่วัดได้ ในส่วนเป้าหมายการเปลี่ยนผ่านพลังงานนั้น ถือเป็นการลงทุนเพื่อให้ประเทศไทยลดการพึ่งพาพลังงานจากต่างประเทศ เพิ่มประสิทธิภาพการใช้พลังงาน และสร้างงานสร้างอาชีพใหม่ให้คนไทยในเศรษฐกิจพลังงานสะอาด น.ส.รัชดากล่าว
ทั้งนี้ แบบคำขอรับจัดสรรเงินกู้จะต้องกำหนด เป้าหมายและตัวชี้วัดผลสำเร็จที่ชัดเจน สอดคล้องกับวัตถุประสงค์และขอบเขตของแผนงาน โดยสำนักงบประมาณจะปรับระบบคำขอภายใต้ New e-Budgeting ตามหลักเกณฑ์ของ คกง.
โดย ฐานิสร์ ทองนอก/รัชดา คงขุนเทียน