นักวิชาการสิ่งแวดล้อมไทย เตือนถึงผลกระทบชุมชนรอบข้าง Data Center ทั้งมลพิษทางเสียง-อากาศ ปัญหาแย่งชิงน้ำ และเกาะความร้อนในเมือง ย้ำเร่งปรับใช้พลังงานหมุนเวียนและระบบหล่อเย็นสะอาดด่วน
นายสนธิ คชวัฒน์ ผู้ทรงคุณวุฒิด้านสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ สมาคมนักวิชาการสิ่งแวดล้อมไทย โพสต์เฟซบุ๊กส่วนตัวในประเด็น Data Center กับผลกระทบต่อสุขภาพและสิ่งแวดล้อม โดยระบุว่า การสร้าง Data Center (ศูนย์ข้อมูล) ใกล้กับชุมชนเป็นประเด็นที่ทั่วโลก รวมทั้งประเทศไทย (เช่น การเกิดขึ้นในย่านใจกลางกรุงเทพฯ หรือพื้นที่เขตระเบียงเศรษฐกิจภาคตะวันออก (EEC)) กำลังให้ความสนใจอย่างมาก แม้ Data Center จะมีความสำคัญต่อระบบ AI และเศรษฐกิจดิจิทัล แต่ในมุมของผลกระทบต่อสุขภาพและสิ่งแวดล้อมของชุมชนรอบข้างกลับมีการรายงานความเสี่ยงในด้านต่าง ๆ ดังนี้
1. มลพิษทางเสียง (Noise Pollution)
สาเหตุ: Data Center ต้องเปิดระบบหล่อเย็น (Cooling Systems) และระบบพัดลมระบายความร้อนขนาดใหญ่ตลอดเวลา 24 ชั่วโมง รวมถึงต้องมีการทดสอบเครื่องปั่นไฟสำรอง (Diesel Generators) เป็นประจำ
ผลกระทบต่อสุขภาพ: เสียงหึ่ง ๆ ที่ดังต่อเนื่องยาวนาน (บางแห่งตรวจวัดได้สูงถึง 40-90 เดซิเบล) ส่งผลให้คนในชุมชนเกิดความเครียดสะสม นอนหลับไม่สนิท นำไปสู่ภาวะความดันโลหิตสูง และเพิ่มความเสี่ยงต่อโรคหัวใจและหลอดเลือด รวมถึงประสิทธิภาพในการเรียนรู้และการทำงานลดลง
2. มลพิษทางอากาศ (Air Pollution)
สาเหตุ: แม้ตัวอาคารจะดูสะอาด แต่ในกรณีไฟดับหรือช่วงทดสอบระบบ Data Center จะใช้เครื่องปั่นไฟดีเซลสำรอง ซึ่งปล่อยก๊าซไนโตรเจนไดออกไซด์ (NOx), ซัลเฟอร์ไดออกไซด์ (SO2) และฝุ่นละอองขนาดเล็ก (PM) ออกมา นอกจากนี้ หากกระแสไฟฟ้าหลักที่จ่ายให้ Data Center มาจากโรงไฟฟ้าถ่านหิน หรือก๊าซธรรมชาติ ก็จะยิ่งเพิ่มมลพิษในภาพรวม
ผลกระทบต่อสุขภาพ: เพิ่มความเสี่ยงของโรคระบบทางเดินหายใจ ทั้งหอบหืด, ถุงลมโป่งพอง และโรคหัวใจขาดเลือด รวมถึงโรคหลอดเลือดในสมอง (Stroke) และมีงานวิจัยระบุว่า อาจเพิ่มความเสี่ยงของโรคมะเร็งในระยะยาวด้วย
3. ปัญหาการแย่งชิงน้ำและการปนเปื้อน (Water Scarcity & Quality)
สาเหตุ: ระบบหล่อเย็นของ Data Center ขนาดใหญ่ใช้น้ำปริมาณมหาศาลในแต่ละวัน (บางแห่งใช้หลายล้านลิตรต่อวัน)
ผลกระทบต่อสุขภาพและวิถีชีวิต: ขาดแคลนน้ำสะอาด ในพื้นที่แห้งแล้ง ชุมชนรอบข้างอาจต้องเผชิญภาวะขาด แคลนน้ำอุปโภคบริโภค ซึ่งส่งผลต่อสุขอนามัยโดยตรง และ สารเคมีปนเปื้อน น้ำที่ปล่อยออกมาจากระบบหล่อเย็นอาจมีการปนเปื้อนของสารเคมีกำจัดตะไคร่น้ำ หรือสารกลุ่ม PFAS (สารเคมีอมตะ) ซึ่งหากเล็ดลอดสู่แหล่งน้ำธรรมชาติจะส่งผลต่อระบบฮอร์โมน การเจริญพันธุ์ และเพิ่มความเสี่ยงมะเร็งสำหรับผู้ที่ใช้น้ำหรือบริโภคสัตว์น้ำในแถบนั้น
4. ปรากฏการณ์เกาะความร้อน (Urban Heat Island)
สาเหตุ: Data Center ทำงานด้วยความร้อนสูงและปล่อยลมร้อนออกมาจากระบบระบายความร้อนสู่อากาศภายนอกตลอดเวลา
ผลกระทบต่อสุขภาพ: หากตั้งอยู่ใจกลางเมืองที่มีตึกหนาแน่น จะทำให้อุณหภูมิโดยรอบสูงขึ้นชุมชนอาจต้องเผชิญกับความร้อนที่รุนแรงขึ้น (Heat Stress) ซึ่งเสี่ยงต่อการเป็นโรคลมแดด (Heatstroke) โดยเฉพาะในกลุ่มเปราะบาง เช่น ผู้สูงอายุและเด็ก
*แนวทางแก้ไขที่ทั่วโลกกำลังผลักดัน
การบังคับให้ Data Center เปลี่ยนไปใช้พลังงานหมุนเวียน เช่น โซลาร์เซลล์, พลังงานลม
การพัฒนาระบบหล่อเย็นให้เป็นแบบปิดที่ไม่ใช้น้ำ (Air Cooling หรือ Liquid Cooling) และการทำประชาพิจารณ์ให้ชุมชนมีส่วนร่วมก่อนการขออนุญาตก่อสร้าง
*Data Center สำคัญในย่านพระราม 9 กรุงเทพมหานคร
Telehouse Bangkok: ศูนย์ข้อมูลแห่งแรกในไทยที่ใช้พลังงานหมุนเวียน 100% ตั้งอยู่บนถนนพระราม 9 (ใกล้ Show DC) พัฒนาโดยร่วมทุนระหว่าง Telehouse และ KDDI
EDGNEX Data Centers (BKK01): โครงการขนาด 20 เมกะวัตต์ บริเวณซอยพระราม 9 ซอย 6 พัฒนาโดยบริษัท ดาเรีย ดาต้า เซ็นเตอร์ แอนด์ คราวด์ เซอร์วิสเซส จำกัด ซึ่งกำลังอยู่ระหว่างก่อสร้างและเป็นประเด็นข้อกังวลเรื่องการใช้ทรัพยากร
แห่งอื่น ๆ ในย่านใกล้เคียงอีกหลายแห่งที่กระจายตัวอยู่รอบเส้นพระราม 9 และรามคำแหง
สำหรับพื้นที่เขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก (EEC) กำลังก้าวขึ้นเป็นฐานการลงทุน Data Center (ศูนย์ข้อมูลดิจิทัลขนาดใหญ่) แห่งใหม่ที่สำคัญของประเทศไทย โดยมีกำลังการผลิตใหม่เตรียมเปิดให้บริการภายในปี 2571 สูงถึงประมาณ 149.9 เมกะวัตต์ แซงหน้ากรุงเทพฯ และปริมณฑล การลงทุนด้าน Data Center ในไทยเติบโตอย่างก้าวกระโดดโดยได้รับอนุมัติจาก BOI เพิ่มขึ้นสูงถึง 335,000 ล้านบาท
โดย ปภัสสร องค์พิเชฐเมธา/รัชดา คงขุนเทียน