คณะสัตวแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ประสบความสำเร็จในการพัฒนาเทคโนโลยีสเต็มเซลล์จากเนื้อเยื่อไขมันสุนัข หรือ Canine Fat-Derived Beta Cells เพื่อสร้างเซลล์ที่สามารถผลิตอินซูลินทดแทนการทำงานของตับอ่อนที่ได้รับความเสียหาย โดยผลการศึกษาในห้องปฏิบัติการและการทดลองในสัตว์เบื้องต้นพบว่า สามารถช่วยลดระดับน้ำตาลในเลือดได้อย่างมีนัยสำคัญ
ปัจจุบันทีมวิจัยอยู่ระหว่างเตรียมขยายกำลังการผลิตไปสู่ระดับ Pilot Scale เพื่อรองรับการศึกษาขั้นต่อไป และคาดว่าจะสามารถเริ่มทดสอบในสุนัขที่ป่วยเป็นโรคเบาหวานจริงได้ภายใน 2-3 ปีข้างหน้า นับเป็นอีกก้าวสำคัญในการพัฒนาเวชศาสตร์ฟื้นฟูสำหรับสัตว์เลี้ยงในประเทศไทย
รศ.น.สพ.ดร.เจนภพ สว่างเมฆ ผู้อำนวยการศูนย์นวัตกรรมสเต็มเซลล์และชีววิศวกรรมทางสัตวแพทย์ (VSCBIC) คณะสัตวแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และผู้ร่วมก่อตั้ง บริษัท ไบโออิงค์ จำกัด เปิดเผยว่า เปิดเผยว่า โรคเบาหวานเป็นหนึ่งในโรคเรื้อรังที่พบในสัตว์เลี้ยง โดยพบในสุนัขและแมวประมาณ 1 ใน 300 ตัว โดยเฉพาะในสุนัขที่มีลักษณะของโรคคล้ายกับโรคเบาหวานชนิดที่ 1 ในมนุษย์ ซึ่งเกิดจากเบตาเซลล์ในตับอ่อนถูกทำลายจนไม่สามารถผลิตอินซูลินได้ ส่งผลให้สัตว์ป่วยจำเป็นต้องได้รับการฉีดอินซูลินอย่างสม่ำเสมอตลอดชีวิต
จากข้อจำกัดดังกล่าว ทีมวิจัยจึงมุ่งพัฒนาแนวทางการรักษาเชิงฟื้นฟูด้วยสเต็มเซลล์ เพื่อเปลี่ยนจากการรักษาแบบประคองอาการ ไปสู่แนวทางที่มุ่งแก้ไขปัญหาที่ต้นเหตุของโรค
กระบวนการวิจัยอาศัยเทคโนโลยีด้านพันธุวิศวกรรมและวิศวกรรมเนื้อเยื่อ โดยนำเซลล์ต้นกำเนิดชนิด Mesenchymal Stem Cells (MSCs) ที่สกัดจากเนื้อเยื่อไขมันของสุนัข มาปรับโปรแกรมให้เปลี่ยนสภาพเป็นเบตาเซลล์ที่สามารถหลั่งอินซูลินและกลูคากอนได้ใกล้เคียงกับการทำงานของตับอ่อนตามธรรมชาติ
ตลอดระยะเวลาการทดลองเปรียบเทียบแหล่งที่มาของเซลล์ประมาณ 5-6 ปี ทีมวิจัยพบว่าเนื้อเยื่อไขมันมีข้อได้เปรียบในด้านปริมาณ โดยสามารถให้จำนวนเซลล์ได้มากกว่าเซลล์ที่ได้จากไขกระดูกถึง 500 เท่า อีกทั้งยังสามารถเก็บเกี่ยวเนื้อเยื่อได้ง่ายและมีความปลอดภัยมากกว่า โดยสามารถดำเนินการได้ระหว่างการผ่าตัดทำหมันตามปกติ
ด้าน ดร.ศรัณยู อุ่นทวี นักวิจัยประจำทีม กล่าวว่า ขณะนี้ทีมกำลังพัฒนากระบวนการผลิตเบตาเซลล์ให้สามารถรองรับการผลิตในระดับ Pilot Scale โดยนำเทคโนโลยี Microfluidics มาใช้ควบคุมการสร้างกลุ่มเซลล์ในระดับหลายล้านกลุ่มเซลล์ เพื่อให้มีทั้งปริมาณและความแข็งแรงเพียงพอสำหรับการปลูกถ่ายในสัตว์ป่วยจริง
นอกจากการพัฒนาเบตาเซลล์แล้ว ทีมวิจัยยังดำเนินการศึกษาการรักษาด้วยสารสกัดชีวโมเลกุล หรือ Exosome Therapy ควบคู่กันไป ซึ่งจากการศึกษาพบว่ามีประสิทธิภาพในการช่วยฟื้นฟูเซลล์ตับอ่อนที่ได้รับความเสียหายด้วย
โครงการวิจัยนี้ดำเนินงานต่อเนื่องมาแล้วกว่า 8 ปี และได้รับการจดอนุสิทธิบัตรที่เกี่ยวข้องรวม 6 รายการ พร้อมทั้งมีการจัดตั้งบริษัท Spin-off เพื่อรองรับการต่อยอดผลงานในเชิงพาณิชย์
ในอนาคต ทีมวิจัยยังมีแผนนำองค์ความรู้จากการศึกษาครั้งนี้ไปประยุกต์ใช้กับการรักษาโรคเสื่อมสภาพประเภทอื่นในสัตว์ ทั้งโรคไต โรคตับ และโรคข้อกระดูก รวมถึงการแลกเปลี่ยนข้อมูลทางวิทยาศาสตร์กับวงการแพทย์ในมนุษย์
สำหรับขั้นตอนถัดไป ทีมวิจัยเตรียมเข้าสู่กระบวนการทดสอบทางคลินิกในสุนัขที่ป่วยเป็นโรคเบาหวานจริงภายในระยะเวลา 2-3 ปีข้างหน้า หากการทดสอบประสบผลสำเร็จ คาดว่าจะสามารถช่วยลดทั้งภาระค่าใช้จ่ายและระยะเวลาในการดูแลรักษาของเจ้าของสัตว์เลี้ยงในระยะยาว รวมถึงสนับสนุนการยกระดับมาตรฐานด้านชีวเวชศาสตร์และสัตวแพทย์ของประเทศไทยสู่ระดับสากล
โดย ณัฐชญา แตงตาด