รัฐบาลญี่ปุ่นเปิดเผยในวันนี้ (19 ต.ค.) ว่า แม้ความสัมพันธ์ระหว่างสองประเทศจะย่ำแย่ลง แต่ญี่ปุ่นจะยังคงมุ่งมั่นหาทางออกร่วมกับรัสเซีย กรณีข้อพิพาททางดินแดนเหนือกลุ่มเกาะนอกชายฝั่งฮอกไกโดที่ยืดเยื้อมาอย่างยาวนาน ในโอกาสครบรอบ 70 ปี ปฏิญญาร่วมซึ่งเคยระบุถึงการส่งมอบพื้นที่บางส่วนคืนให้แก่ญี่ปุ่น
สำนักข่าวเกียวโดรายงานว่า ข้อตกลงปี 2499 ซึ่งส่งผลให้ญี่ปุ่นและสหภาพโซเวียตในขณะนั้นฟื้นฟูความสัมพันธ์ทางการทูตระหว่างกัน ได้ระบุไว้ว่า รัสเซียจะส่งมอบเกาะ 2 แห่งจากทั้งหมด 4 แห่งในพื้นที่พิพาท ได้แก่ เกาะชิโกตัง (Shikotan) และกลุ่มเกาะฮาโบไม (Habomai) ให้แก่ญี่ปุ่นหลังจากที่มีการลงนามในสนธิสัญญาสันติภาพ โดยพื้นที่ดังกล่าวญี่ปุ่นเรียกว่า ดินแดนทางตอนเหนือ (Northern Territories) ขณะที่รัสเซียเรียกว่า หมู่เกาะคูริลตอนใต้ (Southern Kurils)
มิโนรุ คิฮาระ เลขาธิการคณะรัฐมนตรีญี่ปุ่น เปิดเผยในการแถลงข่าวประจำวัน ณ กรุงโตเกียวว่า แม้ความสัมพันธ์ระหว่างญี่ปุ่นและรัสเซียจะอยู่ในภาวะยากลำบาก แต่เราจะยังคงเดินหน้าสื่อสารกับฝ่ายรัสเซียตามความจำเป็น เพื่อเร่งคลี่คลายทางตันในปัจจุบัน
ข้อพิพาทที่ยืดเยื้อมาหลายทศวรรษเหนือกลุ่มเกาะดังกล่าว ซึ่งรวมถึงเกาะคุนาชิริ (Kunashiri) และเกาะเอโตโรฟุ (Etorofu) กลายเป็นอุปสรรคสำคัญที่ทำให้ทั้งสองประเทศไม่สามารถลงนามในสนธิสัญญาสันติภาพร่วมกันได้นับตั้งแต่สิ้นสุดสงครามโลกครั้งที่ 2 โดยญี่ปุ่นได้อ้างว่า สหภาพโซเวียตเข้ายึดครองเกาะเหล่านี้โดยไม่ชอบด้วยกฎหมายไม่นานหลังจากญี่ปุ่นประกาศยอมแพ้สงครามในเดือน ส.ค. 2488 ขณะที่รัสเซียโต้แย้งว่าการดำเนินการดังกล่าวเป็นไปอย่างถูกต้องตามกฎหมาย
ทั้งนี้ ญี่ปุ่นและรัสเซียเคยเห็นชอบร่วมกันในปี 2561 ที่จะผลักดันการเจรจาโดยอ้างอิงตามปฏิญญาร่วมดังกล่าว แต่กระบวนการเจรจาต้องถูกระงับลงในปี 2565 หลังรัสเซียเปิดฉากบุกโจมตียูเครนเต็มรูปแบบ ขณะที่แนวโน้มในการฟื้นฟูการเจรจายังคงริบหรี่ เนื่องจากความสัมพันธ์ย่ำแย่ลงอย่างต่อเนื่อง หลังญี่ปุ่นร่วมวงคว่ำบาตรรัสเซีย
นอกจากนี้ สถานการณ์ล่าสุดยิ่งกดดันให้ความสัมพันธ์ตึงเครียดขึ้นอีก โดยญี่ปุ่นได้ยื่นเรื่องประท้วงอย่างรุนแรง หลังประธานาธิบดี วลาดีเมียร์ ปูติน ของรัสเซีย เดินทางเยือนหนึ่งในเกาะข้อพิพาทดังกล่าวเป็นครั้งแรกในเดือนส.ค.
โดย ตนุพัฒน์ ปิยะรัตน์/กนิษฐ์นุช สิริสุทธิ์