ในช่วงหลายปีที่ผ่านมา งานบริการผู้ถือหลักทรัพย์ของตลาดหุ้นไทยได้ก้าวเข้าสู่การเปลี่ยนผ่านสู่ยุคดิจิทัลอย่างต่อเนื่อง เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการให้บริการแก่ผู้ถือหุ้นและบริษัทผู้ออกหลักทรัพย์ ควบคู่ไปกับการลดการใช้ทรัพยากรและสนับสนุนเป้าหมายด้านความยั่งยืน
บริษัท ศูนย์รับฝากหลักทรัพย์ (ประเทศไทย) จำกัด หรือ TSD ได้พัฒนาแพลตฟอร์มและบริการดิจิทัลหลากหลายรูปแบบที่ช่วยยกระดับการบริหารจัดการข้อมูลผู้ถือหุ้น การรับสิทธิประโยชน์ และการดำเนินธุรกรรมต่าง ๆ ให้สามารถทำได้อย่างสะดวก รวดเร็ว และปลอดภัยมากยิ่งขึ้น
ขณะเดียวกันยังช่วยลดขั้นตอนการใช้เอกสารกระดาษจำนวนมหาศาลที่เคยเป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการในอดีต
หนึ่งในแนวคิดสำคัญที่อยู่เบื้องหลังการพัฒนาบริการของ TSD คือการสนับสนุนเป้าหมาย Net Zero และการพัฒนาอย่างยั่งยืนของตลาดหลักทรัพย์ฯ ผ่านการนำเทคโนโลยีดิจิทัลมาใช้แทนระบบเอกสารแบบเดิม การลดการใช้กระดาษ การลดกระบวนการจัดส่งเอกสาร และการลดการใช้ทรัพยากรต่าง ๆ ล้วนมีส่วนช่วยลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกในระบบเศรษฐกิจ โดยการเปลี่ยนผ่านสู่บริการ e-Service ของ TSD
ทั้งนี้ ไม่เพียงช่วยเพิ่มความสะดวกให้กับผู้ถือหุ้นเท่านั้น แต่ยังเป็นหนึ่งในกลไกสำคัญที่ช่วยให้ตลาดทุนไทยมีบทบาทต่อเป้าหมายด้านสิ่งแวดล้อมของประเทศในระยะยาว
หัวใจสำคัญของการให้บริการดิจิทัล คือ TSD Investor Portal ซึ่งถูกออกแบบให้เป็นศูนย์กลางบริการออนไลน์สำหรับผู้ถือหุ้น ช่วยให้ผู้ถือหุ้นสามารถเข้าถึงข้อมูลเกี่ยวกับการถือครองหลักทรัพย์ สิทธิประโยชน์ และบริการต่าง ๆ ได้ตลอด 24 ชั่วโมง ไม่ว่าจะใช้งานผ่านคอมพิวเตอร์หรือมือถือ
ผู้ลงทุนสามารถจัดการข้อมูลของตนเองได้อย่างสะดวกและปลอดภัย เปิดให้สมัครใช้งานได้ฟรี พร้อมทั้งมีมาตรฐานด้านการรักษาความปลอดภัยของข้อมูลที่ช่วยสร้างความมั่นใจให้กับผู้ลงทุน
หนึ่งในบริการที่ได้รับความนิยมอย่างแพร่หลาย คือ e-Dividend ซึ่งเป็นระบบรับเงินปันผลผ่านบัญชีธนาคารโดยตรง บริการนี้ช่วยให้ผู้ถือหุ้นได้รับเงินปันผลรวดเร็วขึ้น ลดความเสี่ยงจากการสูญหายของเช็คระหว่างการจัดส่ง และลดขั้นตอนการดำเนินการด้านเอกสารที่เคยต้องใช้กระดาษจำนวนมาก
ปัจจุบันผู้ถือหุ้นมากกว่า 90 เปอร์เซ็นต์เลือกใช้บริการ e-Dividend (รับเงินปันผลโดยโอนเข้าบัญชีธนาคาร) เนื่องจากความสะดวก รวดเร็ว และปลอดภัย อีกทั้งยังช่วยลดภาระการจัดการเอกสารของบริษัทผู้ออกหลักทรัพย์ และช่วยให้การดำเนินงานด้านการจ่ายเงินปันผลมีประสิทธิภาพมากขึ้น
นอกจากบริการรับเงินปันผลแบบ e-Dividend แล้ว ผู้ถือหุ้นยังสามารถรับเอกสารสำคัญผ่านระบบ e-Document ซึ่งเป็นบริการรับเอกสารทางอีเมลแทนการจัดส่งทางไปรษณีย์ เอกสารที่สามารถรับผ่านระบบนี้ครอบคลุมหลายประเภท เช่น รายงานการถือหลักทรัพย์ หนังสือเชิญประชุมผู้ถือหุ้น เอกสารประกอบการประชุม หนังสือรับรองภาษีหัก ณ ที่จ่าย และแจ้งการโอนเงินเข้าบัญชีธนาคาร ฯลฯ
การส่งเอกสารด้วยระบบดิจิทัลช่วยให้ผู้ถือหุ้นสามารถเข้าถึงข้อมูลได้รวดเร็วขึ้น อีกทั้งยังช่วยลดปริมาณการใช้กระดาษในระบบตลาดทุนได้อย่างมีนัยสำคัญ
อีกหนึ่งบริการสำคัญที่ช่วยเพิ่มความสะดวกในการมีส่วนร่วมของผู้ถือหุ้นคือ e-Proxy Voting ซึ่งเป็นระบบมอบฉันทะออนไลน์ที่ช่วยให้ผู้ถือหุ้นสามารถมอบสิทธิในการลงคะแนนเสียงในการประชุมผู้ถือหุ้นได้โดยไม่ต้องเดินทางไปเข้าร่วมประชุมด้วยตนเอง
ผู้ถือหุ้นสามารถเลือกบุคคลที่ต้องการมอบฉันทะและดำเนินการผ่านระบบ TSD Investor Portal ได้ทันที โดยไม่ต้องจัดพิมพ์เอกสารหรือส่งเอกสารทางไปรษณีย์เหมือนในอดีต ระบบดังกล่าวช่วยลดขั้นตอนการดำเนินงาน เพิ่มความถูกต้องของข้อมูล และช่วยให้การจัดประชุมผู้ถือหุ้นมีความคล่องตัวมากขึ้น
บริการ e-Proxy Voting เปิดให้ผู้ถือหุ้นบุคคลธรรมดาที่เป็นสมาชิก TSD Investor Portal ใช้งานได้ โดยการนำระบบดิจิทัลมาใช้ในกระบวนการมอบฉันทะให้เกิดความโปร่งใสและมีประสิทธิภาพมากขึ้น
ในส่วนของการจัดประชุมผู้ถือหุ้น TSD ยังได้นำเทคโนโลยี QR Code มาใช้ในการส่งหนังสือเชิญประชุมและเอกสารประกอบการประชุม เพื่อให้ผู้ถือหุ้นสามารถเข้าถึงข้อมูลได้ผ่านการสแกน QR Code แทนการรับเอกสารกระดาษจำนวนมาก
วิธีการนี้ช่วยลดจำนวนหน้ากระดาษที่ใช้ในการประชุมผู้ถือหุ้นอย่างมีนัยสำคัญ และช่วยลดต้นทุนด้านการพิมพ์และการจัดส่งเอกสารของบริษัทผู้ออกหลักทรัพย์ ปัจจุบันมีบริษัทผู้ออกหลักทรัพย์จำนวนมากเลือกใช้ระบบ QR Code ในการสื่อสารข้อมูลกับผู้ถือหุ้น ซึ่งสะท้อนถึงแนวโน้มของตลาดทุนไทยที่กำลังก้าวสู่ระบบดิจิทัลมากขึ้น
นอกจากบริการออนไลน์แล้ว TSD ยังให้ความสำคัญกับการพัฒนาการให้บริการผ่านช่องทางออฟไลน์สำหรับผู้ถือหุ้นที่ต้องการดำเนินธุรกรรมด้วยตนเอง ผ่านบริการ TSD Counter Services ซึ่งเป็นจุดให้บริการที่ออกแบบมาเพื่อรองรับการทำธุรกรรมได้อย่างสะดวกและรวดเร็ว
ผู้ถือหุ้นสามารถใช้เพียงบัตรประชาชนแบบ Smart Card ในการยืนยันตัวตนและดำเนินการธุรกรรมต่าง ๆ ได้ทันที ลดขั้นตอนการกรอกเอกสารจำนวนมากที่เคยต้องใช้ในอดีต ช่วยลดระยะเวลาในการให้บริการและช่วยลดปริมาณการใช้กระดาษในกระบวนการทำธุรกรรมอย่างมีนัยสำคัญ
นอกจากนี้ TSD ยังมีแผนที่จะนำเทคโนโลยีการยืนยันตัวตนด้วย Biometrics มาใช้เพิ่มเติมในอนาคต เพื่อเพิ่มความปลอดภัย และยกระดับมาตรฐานการให้บริการให้ทันสมัยมากยิ่งขึ้น
สถิติที่สะท้อนผลลัพธ์เชิงบวกและความท้าทายในการพัฒนาบริการ ผลจากการพัฒนาบริการดิจิทัลเหล่านี้ทำให้สามารถลดการใช้กระดาษในระบบตลาดทุนได้อย่างมหาศาล ปัจจุบันมีผู้ถือหุ้นกว่า 1.6 ล้านราย หรือประมาณหนึ่งในสามของผู้ถือหุ้นทั้งหมด เปลี่ยนมาใช้บริการ TSD e-Service และมีบริษัทผู้ออกหลักทรัพย์จำนวน 991 ราย เปลี่ยนมาใช้ระบบ QR Code ในการส่งหนังสือเชิญประชุมผู้ถือหุ้น ส่งผลให้สามารถลดการใช้กระดาษได้มากถึงประมาณ 1,600 ล้านแผ่น ซึ่งมีส่วนช่วยลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกได้มากกว่า 20,000 ตันคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่า หรือเทียบเท่ากับการดูดซับคาร์บอนไดออกไซด์ของต้นไม้มากกว่า 2 ล้านต้นต่อปี
ในส่วนของการให้บริการผ่านเคาน์เตอร์ของ TSD เพียงปีเดียวก็สามารถลดการใช้กระดาษได้มากกว่า 48,000 แผ่น และมีผู้ใช้บริการผ่านช่องทางดังกล่าวมากกว่า 20,000 ราย ตัวเลขเหล่านี้สะท้อนให้เห็นถึงความพยายามในการปรับปรุงกระบวนการให้บริการให้มีประสิทธิภาพและเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมมากขึ้น
ขณะเดียวกัน ยังมีประเด็นที่สะท้อนถึงข้อจำกัดของระบบเดิมที่ยังคงต้องได้รับการพัฒนาเพิ่มเติม โดยเฉพาะการจ่ายเงินปันผลผ่านเช็คและดราฟต์ ซึ่งยังคงมีเอกสารทางการเงินที่ไม่ได้ถูกนำไปขึ้นเงินจำนวนมาก
โดยข้อมูล ณ เดือนธันวาคม พ.ศ. 2568 พบว่ามีเช็คคงค้างจำนวน 828,267 ฉบับ คิดเป็นมูลค่ารวมกว่า 784 ล้านบาท และมีดราฟต์คงค้างอีก 3,523 ฉบับ คิดเป็นมูลค่ากว่า 158 ล้านบาท รวมแล้วมีเอกสารทางการเงินคงค้างทั้งหมด 831,790 ฉบับ คิดเป็นมูลค่ากว่า 942 ล้านบาท
ตัวเลขดังกล่าวสะท้อนให้เห็นถึงความจำเป็นในการเร่งผลักดันการใช้บริการดิจิทัล เช่น e-Dividend และบริการออนไลน์อื่น ๆ เพื่อให้ผู้ถือหุ้นสามารถรับเงินปันผลผ่านบัญชีธนาคารได้โดยตรง ลดความเสี่ยงจากการสูญหายของเช็ค ลดปัญหาการคงค้างของเอกสารทางการเงิน และเพิ่มประสิทธิภาพในการบริหารจัดการระบบการจ่ายเงินปันผลในตลาดทุน ซึ่งเป็นประโยชน์ต่อผู้ถือหุ้น และสิ่งแวดล้อม
ธิติ ภัทรยลรดี