พรรครัฐบาลญี่ปุ่นภายใต้การนำของนายกรัฐมนตรีซานาเอะ ทาคาอิจิ ยอมถอย ล้มเลิกแผนผลักดันร่างงบประมาณประจำปี 2569 ให้มีผลบังคับใช้ก่อนเริ่มปีงบประมาณใหม่ในวันที่ 1 เม.ย.นี้ โดยรัฐสภาได้ลงมติในนาทีสุดท้าย ผ่านร่างงบประมาณชั่วคราววงเงิน 8.56 ล้านล้านเยน (ราว 5.4 หมื่นล้านดอลลาร์สหรัฐ) เพื่อแก้ปัญหาเฉพาะหน้าแทน
สำนักข่าวเกียวโดรายงานว่า ร่างงบประมาณชั่วคราวดังกล่าวนับเป็นการจัดทำขึ้นเป็นครั้งแรกในรอบ 11 ปีของญี่ปุ่น โดยได้รับเสียงสนับสนุนจากทั้งฝ่ายรัฐบาลและฝ่ายค้าน ทั้งในสภาผู้แทนราษฎรและวุฒิสภา
อย่างไรก็ดี คาดว่าความล่าช้าในการประกาศใช้งบประมาณประจำปีจะส่งผลกระทบต่อประชาชนเพียงเล็กน้อย เนื่องจากงบประมาณชั่วคราวฉบับนี้ได้ครอบคลุมรายจ่ายสำคัญไว้แล้ว เช่น โครงการเรียนฟรีระดับมัธยมปลาย และการจ่ายเงินบำนาญ ในขณะที่มาตรการอุดหนุนค่าสาธารณูปโภคในปัจจุบันก็จะดำเนินต่อไปตามปกติ
รัฐบาลทาคาอิจิจำเป็นต้องเข็นงบขัดตาทัพออกมาใช้ เนื่องจากเผชิญการคัดค้านอย่างหนักจากพรรคฝ่ายค้าน ที่สกัดกั้นการพิจารณาร่างงบประมาณรายจ่ายประจำปี (ซึ่งมีวงเงินสูงเป็นประวัติการณ์ถึง 122.31 ล้านล้านเยน) ไม่ให้ผ่านสภาทันวันอังคาร (31 มี.ค.) ซึ่งเป็นวันสิ้นสุดปีงบประมาณปัจจุบัน
ต้นตอของความล่าช้าเกิดจากการประกาศยุบสภาเมื่อเดือนม.ค. เพื่อจัดการเลือกตั้งก่อนกำหนดในวันที่ 8 ก.พ. ทำให้กระบวนการพิจารณาร่างงบประมาณปี 2569 ต้องล่าช้ากว่าปกติราวหนึ่งเดือน
แม้พรรคเสรีประชาธิปไตย (LDP) จะอาศัยเสียงข้างมากเด็ดขาดในสภาผู้แทนราษฎร รวบรัดตัดตอนการอภิปรายจนผ่านร่างงบประมาณไปได้เมื่อวันที่ 13 มี.ค. ท่ามกลางเสียงประท้วงจากฝ่ายค้าน ทว่าเมื่อเข้าสู่การพิจารณาในวุฒิสภา ซึ่งพรรคฝ่ายรัฐบาลเป็นเสียงข้างน้อย ฝ่ายค้านจึงใช้ข้อได้เปรียบนี้ดึงเกม ส่งผลให้นายกฯ ทาคาอิจิไม่สามารถผลักดันงบประมาณได้ทันเวลา
"เป็นเรื่องน่าผิดหวังอย่างยิ่งที่การประกาศใช้ (งบประมาณ) ต้องล่าช้าออกไป" นายกฯ ทาคาอิจิ กล่าวต่อคณะกรรมาธิการงบประมาณของวุฒิสภา หลังจากพรรค LDP ยอมยกธงขาว
โยชิฮิโกะ อิโซซากิ ประธานคณะกรรมการกิจการรัฐสภาของพรรค LDP ประจำวุฒิสภา เปิดเผยว่า ได้แจ้งเรื่องการยุติการผลักดันร่างงบประมาณให้แก่โยชิตากะ ไซโตะ ผู้ดำรงตำแหน่งเดียวกันจากพรรคประชาธิปไตยแห่งรัฐธรรมนูญญี่ปุ่น (CDP) ซึ่งเป็นพรรคฝ่ายค้านหลัก รับทราบแล้ว
ทั้งนี้ แทนที่จะถกเถียงเรื่องงบประมาณกันต่อ คาดว่าวุฒิสภาจะหันไปพิจารณาร่างกฎหมายฉบับอื่นที่ต้องเร่งบังคับใช้ก่อนเริ่มปีงบประมาณใหม่ เพื่อไม่ให้กระทบต่อชีวิตประจำวันของประชาชน เช่น กฎหมายด้านภาษีและการศึกษา
ตามรัฐธรรมนูญญี่ปุ่น หากวุฒิสภาไม่สามารถลงมติร่างงบประมาณได้ภายใน 30 วันนับจากวันที่ได้รับร่างจากสภาผู้แทนราษฎร (ซึ่งจะตรงกับวันที่ 11 เม.ย.) ร่างงบประมาณนั้นจะมีผลบังคับใช้โดยอัตโนมัติ เนื่องจากมติของสภาผู้แทนราษฎรมีน้ำหนักเหนือกว่า และเมื่อร่างงบประมาณฉบับสมบูรณ์มีผลบังคับใช้ งบประมาณชั่วคราวก็จะสิ้นสภาพและถูกผนวกรวมเข้าไปตามกฎหมาย
แม้จะมีกลไกอัตโนมัติรองรับ แต่พรรค LDP ยังคงต้องการให้วุฒิสภาลงมติให้เร็วที่สุด โดยนายกฯ ทาคาอิจิชี้แจงว่า รัฐบาลจำเป็นต้องมีงบประมาณพร้อมสรรพเพื่อเตรียมรับมือกับภัยพิบัติทางธรรมชาติหรือเหตุฉุกเฉินต่าง ๆ อย่างทันท่วงที
สำหรับงบประมาณชั่วคราวที่เพิ่งผ่านสภานี้ จะถูกจัดสรรเป็นเงินอุดหนุนให้แก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 5.1 ล้านล้านเยน และเป็นค่าใช้จ่ายด้านสวัสดิการสังคม เช่น เงินบำนาญ อีก 2.8 ล้านล้านเยน นอกจากนี้ยังครอบคลุมงบประมาณใหม่ที่จะเริ่มในเดือนเม.ย. ได้แก่ เงินอุดหนุนค่าเล่าเรียนโรงเรียนมัธยมปลายเอกชน (4.77 หมื่นล้านเยน) และโครงการอาหารกลางวันเด็กประถม (1.49 หมื่นล้านเยน)
อนึ่ง ญี่ปุ่นมีการจัดทำงบประมาณขัดตาทัพครั้งล่าสุดในรอบปีงบประมาณ 2558 หลังจากอดีตนายกรัฐมนตรีชินโซ อาเบะ ประกาศยุบสภาเพื่อเลือกตั้งใหม่เมื่อปลายปี 2557 จนทำให้กระบวนการพิจารณางบประมาณล่าช้าในลักษณะเดียวกัน