สมาคมการจัดการธุรกิจแห่งประเทศไทย (TMA) เปิดเผยผลการจัดอันดับขีดความสามารถในการแข่งขันด้านดิจิทัลและปัญญาประดิษฐ์ระดับโลก (WDAIR: World Digital and AI Competitiveness Ranking) ประจำปี 2569 ซึ่งจัดทำโดย World Competitiveness Center แห่ง International Institute for Management Development (IMD) ประเทศสวิตเซอร์แลนด์
ในปีนี้ รายงานดังกล่าวได้รับการยกระดับให้ครอบคลุมมิติของปัญญาประดิษฐ์ (AI) อย่างเต็มรูปแบบ พร้อมเปลี่ยนชื่ออย่างเป็นทางการจากเดิม World Digital Competitiveness Ranking (WDCR) เป็น World Digital and AI Competitiveness/Readiness Ranking (WDAIR) เพื่อสะท้อนถึงบทบาทสำคัญของ AI ที่ได้ก้าวขึ้นเป็นโครงสร้างพื้นฐานและปัจจัยยุทธศาสตร์หลักในการขับเคลื่อนขีดความสามารถในการแข่งขันของประเทศ ความพิเศษของรายงานฉบับล่าสุดนี้
คือการปรับปรุงโครงสร้างการประเมินจากเดิม 3 ปัจจัยหลัก เป็น 5 ปัจจัยหลัก (รวม 15 ปัจจัยย่อย) พร้อมทั้งเพิ่มตัวชี้วัดใหม่ที่เกี่ยวข้องกับ AI ส่งผลให้มีตัวชี้วัดรวมทั้งสิ้น 88 รายการ ครอบคลุม 70 เขตเศรษฐกิจ ทั่วโลก (เพิ่มขึ้นจาก 69 เขตเศรษฐกิจในปีก่อนหน้า)
ด้วยเหตุนี้ การวิเคราะห์เปรียบเทียบกับปีก่อนจึงจำเป็นต้องใช้ข้อมูลชุดใหม่ที่ทาง IMD ได้นำมาประมวลผลและคำนวณคะแนนใหม่ทั้งหมด ประกอบกับการมีเขตเศรษฐกิจใหม่เข้าร่วม ทำให้คะแนนและอันดับมีการเปลี่ยนแปลงไป และไม่สามารถนำไปเทียบเคียงโดยตรงกับรายงานฉบับเดิมในปี 2568 (WDCR 2025) ได้
ภาพรวมผลการจัดอันดับระดับโลก AI กำลังแพร่กระจายอย่างรวดเร็ว แต่ไม่ได้ขยายตัวอย่างเท่าเทียมกัน ในหลายองค์กร เทคโนโลยีมีความพร้อมใช้งานก่อนที่โครงสร้างพื้นฐานรองรับจะเข้าที่ Professor Arturo Bris ผู้อำนวยการ IMD World Competitiveness Center ได้ตั้งข้อสังเกตไว้ว่า "ประเทศที่พร้อมที่สุดที่จะได้รับประโยชน์จาก AI ไม่จำเป็นต้องเป็นประเทศที่มีคำโฆษณาด้าน AI ระดับชาติที่หรูหราที่สุด หรือมีโครงการ AI อิสระจำนวนมากที่สุด" ผลการจัดอันดับ WDAIR 2026 ปรากฏว่า สหรัฐอเมริกา ได้ก้าวขึ้นเป็นผู้นำในฐานะประเทศที่มีความพร้อมด้าน AI สูงที่สุดในโลกเศรษฐกิจ โดยมี สิงคโปร์ อยู่ในอันดับที่ 2 มีความโดดเด่นในฐานะประเทศเดียวในการจัดอันดับที่ได้รับตำแหน่ง 5 อันดับแรกในทุกปัจจัย และ เนเธอร์แลนด์ จัดอยู่ในอันดับที่ 3
ผลการจัดอันดับด้านดิจิทัลและปัญญหาประดิษฐ์ได้สะท้อนว่า การแข่งขันด้าน AI ไม่ได้มีสูตรสำเร็จเพียงรูปแบบเดียว โดยแต่ละเขตเศรษฐกิจขับเคลื่อนความพร้อมผ่านกลไกที่แตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง สหรัฐอเมริกาครองอันดับ 1 ในการจัดอันดับความพร้อมดิจิทัลและ AI ระดับโลก (WDAIR 2026) ด้วยปัจจัยจากการลงทุนมหาศาล ภาคเทคโนโลยีที่เข้มแข็ง และกฎระเบียบที่ผ่อนคลาย ในขณะที่จีน (อันดับ 7) เน้นการปรับใช้และขยายสเกลโดยภาครัฐ กลุ่มประเทศในยุโรปมุ่งสร้างความพร้อมผ่านการคุ้มครองผู้บริโภค ธรรมาภิบาล และความปลอดภัย ส่วนสิงคโปร์ (อันดับ 2) โดดเด่นด้านการบูรณาการที่สมดุลในทุกปัจจัย
ปัจจัยตัดสินผู้ชนะในการแข่งขันยุค AI คือ การทำให้การทดลองใช้ AI มีต้นทุนต่ำลง ปลอดภัย ง่ายต่อการบูรณาการ และได้รับความไว้วางใจจากสังคม โดยข้อมูลการจัดอันดับฯ ได้ชี้ให้เห็นถึงความตึงเครียดระหว่างขีดความสามารถทางเทคโนโลยีและการกำกับดูแล โดยประเทศที่มีความแข็งแกร่งทางเทคโนโลยีที่สุดมักมีอันดับการกำกับดูแลที่ต่ำกว่า ซึ่งการกำกับดูแลที่อ่อนแอย่อมแฝงความเสี่ยงเชิงต้นทุนในอนาคต โอกาสเชิงพาณิชย์ที่แท้จริงจึงตกเป็นของประเทศและองค์กรที่สามารถประยุกต์ใช้ AI ในรูปแบบที่ผู้บริโภคและประชาชนยอมรับ นอกจากนี้ ขีดความสามารถด้าน AI ในระดับองค์กรยังคงกระจุกตัวสูงในกลุ่มบริษัทเทคโนโลยีชั้นนำ สรุปได้ว่า AI ได้กลายเป็นองค์ประกอบเชิงระบบของขีดความสามารถในการแข่งขัน แต่สามารถขยายผลและสร้างผลกระทบทางเศรษฐกิจได้อย่างแท้จริงก็ต่อเมื่อระบบแวดล้อมรอบข้างมีความพร้อมร่วมกันเท่านั้น
วิเคราะห์อันดับของประเทศไทย (Thailand's Competitiveness Analysis)
สำหรับประเทศไทย ในรายงาน WDAIR 2026 ถูกจัดให้อยู่ใน อันดับที่ 43 จาก 70 เขตเศรษฐกิจทั่วโลก อย่างไรก็ตาม ภายใต้โครงสร้างปัจจัยหลักและปัจจัยย่อยที่ได้รับการปรับปรุงในรายงานใหม่ฉบับนี้ ยังคงสะท้อนความเข้มเข็งในด้านเทคโนโลยีของประเทศไทย เห็นได้จากปัจจัยหลักด้าน "เทคโนโลยีและโครงสร้างพื้นฐาน (Technology & Infrastructure) ที่อยู่ในอันดับที่ 23
เมื่อจำแนกตามโครงสร้าง 5 ปัจจัยหลัก (5 Main Factors Breakdown) ของปี 2026 พบผลการจัดอันดับของไทยดังนี้:
1.ปัจจัยหลักด้าน "การกำกับดูแล (Governance)" : อันดับที่ 55
- เมื่อพิจารณาในภาพรวม พบว่าปัจจัยย่อย 3 รายการอยู่ในระดับค่อนข้างต่ำ ได้แก่ กรอบกฎหมายและระเบียบข้อบังคับ (Regulatory Framework) อยู่ในอันดับที่ 50 การกำกับดูแลด้านดิจิทัลและ AI (Digital & AI Governance) อยู่ในอันดับที่ 55 และ ภาวะผู้นำภาครัฐ (Public Leadership) อยู่ในอันดับที่ 59 นอกจากนี้ เมื่อเจาะลึกถึงตัวชี้วัดทั้งหมด พบว่ามีสัดส่วนมากกว่ากึ่งหนึ่งที่ถูกจัดให้อยู่ในอันดับที่ 35 ขึ้นไป หรืออยู่ในกลุ่มครึ่งหลังของผลการจัดอันดับระดับโลก
2.ปัจจัยหลักด้าน "เทคโนโลยีและโครงสร้างพื้นฐาน (Technology & Infrastructure)" : อันดับที่ 23
- เมื่อพิจารณาในภาพรวมแล้ว ปัจจัยหลักด้านเทคโนโลยีและโครงสร้างพื้นฐานถือเป็นจุดแข็งที่โดดเด่นที่สุดเมื่อเทียบกับปัจจัยหลักทั้ง 4 รายการของไทย โดยมีผลการจัดอันดับปัจจัยย่อยทั้ง 3 ด้านประกอบด้วย 1. กรอบโครงสร้างเทคโนโลยี (Technological Framework) อยู่ในอันดับที่ 24, 2. การลงทุนด้านทุนและ AI (Capital & AI Investment) อยู่ในอันดับที่ 12 และ 3. โครงสร้างพื้นฐานสำหรับการวิจัย (Research Infrastructure) อยู่ในอันดับที่ 32
- นอกจากนี้ รายงานยังระบุถึงตัวชี้วัดที่โดดเด่นและเป็นจุดแข็งสำคัญของไทย ได้แก่ การลงทุนในโทรคมนาคม (Investment in Telecommunications) ซึ่งอยู่ในอันดับที่ 9, มูลค่าหลักทรัพย์ตามราคาตลาดของกลุ่มหุ้นเทคโนโลยีสารสนเทศและสื่อ (IT & Media Stock Market Capitalization) อยู่ในอันดับที่ 6 และ หุ่นยนต์ในการศึกษาและการวิจัยและพัฒนา (Robots in Education and R&D) ที่ครองอันดับ 12 ของโลก
3.ปัจจัยหลักด้านประสิทธิภาพ (Efficiency): อันดับที่ 31
- ภาพรวมปัจจัยหลักด้านประสิทธิภาพอยู่ในอันดับปานกลาง โดยมีปัจจัยย่อยได้แก่ แนวปฏิบัติต่างๆ (Practices) อยู่ในอันดับที่ 24 ความคล่องตัวของธุรกิจอยู่ในอันดับที่ 48 และการประยุกต์ใช้ AI ในภาคธุรกิจ (AI Adoption) อยู่ในอันดับที่ 26 โดยมีตัวชี้วัดที่ปรากฏใหม่และเป็นจุดอ่อนของไทยคือ ดัชนีความพร้อมด้านเครือข่าย (Network Readiness Index) จัดอยู่ในอันดับที่ 61
4.ปัจจัยหลักด้านการพัฒนากำลังคน (Workforce Development): อันดับที่ 39
- ภาพรวมปัจจัยหลักด้านการพัฒนากำลังคนประกอบด้วย 3 ปัจจัยย่อย ได้แก่ บุคลากรที่มีความสามารถ (อันดับ 35) การศึกษาและการฝึกอบรม (อันดับ 33) และความพร้อมด้าน AI (อันดับ 43) โดยประเทศไทยยังคงรักษาจุดแข็งสำคัญด้วยการครองอันดับ 7 ของโลกในด้านสัดส่วนผู้สำเร็จการศึกษาสาย STEM สิ่งที่น่าสังเกตว่าผลการจัดอันดับของตัวชี้วัดด้านการจ้างงานในสายวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีกลับสวนทาง ซึ่งถือเป็นช่องว่างสำคัญที่ทุกภาคส่วนยังคงต้องเร่งหาแนวทางแก้ไขต่อไป
5.ปัจจัยหลักด้านค่านิยม (Values): อันดับที่ 47
- ภาพรวมปัจจัยหลักด้านค่านิยม ประกอบด้วยปัจจัยย่อยความปลอดภัยทางไซเบอร์กับจริยธรรม AI (Cybersecurity & AI Ethics)อยู่ในอันดับที่ 58 ปัจจัยย่อยทัศนคติทางสังคม (Societal Attitudes) อยู่ในอันดับที่ 44, และปัจจัยย่อยความไว้วางใจ (Trust) อยู่ในอันดับที่ 46 โดยตัวขี้วัดที่ระบุว่าเป็นจุดอ่อนคือ การควบคุมสื่อโซเชียลมีเดียของภาครัฐ (Government Social Media Monitoring) ซึ่งจัดอยู่ในอันดับที่ 60
ข้อเสนอแนะเชิงยุทธศาสตร์สำหรับประเทศไทย
ผลการจัดอันดับ WDAIR 2026 สะท้อนชัดเจนว่า แม้ประเทศไทยจะมีความพร้อมในมิติการลงทุนเทคโนโลยีภาคเอกชนและการเปิดรับ AI ในระดับดี แต่จุดคอขวดสำคัญที่ฉุดรั้งขีดความสามารถในการแข่งขันของประเทศคือปัจจัยหลัก ด้านการกำกับดูแล (Governance) และ ปัจจัยหลักด้านคุณค่า (Values)
นางกมลทรรศน์ นลินทรางกูร กรรมการบริหาร สมาคมการจัดการธุรกิจแห่งประเทศไทย กล่าวว่า "ผลการจัดอันดับครั้งนี้สะท้อนให้เห็นว่า ความสามารถในการแข่งขันในยุค AI ไม่ได้ขึ้นอยู่กับการลงทุนหรือการนำเทคโนโลยีมาใช้เพียงอย่างเดียว แต่ขึ้นอยู่กับความสามารถในการใช้ AI เพื่อสร้างคุณค่าใหม่ เพิ่มผลิตภาพ และขับเคลื่อนนวัตกรรม โดยมี คนเป็นปัจจัยสำคัญในการเปลี่ยนศักยภาพของ AI ให้เกิดผลลัพธ์ทางเศรษฐกิจอย่างแท้จริง"
โจทย์สำคัญของประเทศไทยจึงไม่ใช่เพียงการเร่งนำ AI มาใช้ แต่คือการสร้างความพร้อมของคน องค์กร และระบบนิเวศ
ที่เอื้อต่อการสร้างคุณค่าใหม่ เพื่อยกระดับขีดความสามารถในการแข่งขันของประเทศในระยะยาว โดย TMA เสนอ 3 ทิศทางยุทธศาสตร์สำคัญ ได้แก่
- Accelerate AI-Driven Value Creation: ยกระดับศักยภาพบุคลากรและองค์กรให้สามารถใช้ AI สร้างคุณค่าใหม่ ทั้งด้านผลิตภาพ นวัตกรรม โมเดลธุรกิจ และโอกาสทางเศรษฐกิจ โดยมุ่งพัฒนาทักษะและขีดความสามารถของคนทุกระดับให้พร้อมขับเคลื่อนการเปลี่ยนแปลง
- Strengthen Digital Trust & AI Ethics: สร้างความเชื่อมั่นในการใช้เทคโนโลยีดิจิทัลและ AI ผ่านการกำกับดูแลที่เหมาะสม ความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์ การคุ้มครองข้อมูล และการใช้ AI อย่างมีจริยธรรม เพื่อสนับสนุนการเติบโตของเศรษฐกิจดิจิทัลอย่างมั่นคงและยั่งยืน
- Build a Strong AI Ecosystem: ส่งเสริมความร่วมมือระหว่างภาครัฐ ภาคเอกชน และสถาบันการศึกษา เพื่อเชื่อมโยงนโยบาย การวิจัย การพัฒนาบุคลากร และการประยุกต์ใช้ AI ในภาคธุรกิจให้เกิดผลอย่างเป็นรูปธรรม พร้อมขยายโอกาสในการสร้างนวัตกรรม และมูลค่าทางเศรษฐกิจในระดับประเทศ
"ประเทศไทยต้องก้าวข้ามจากการเป็นเพียงผู้ใช้ AI ไปสู่การเป็นผู้สร้างคุณค่าจาก AI โดยมีคนเป็นหัวใจสำคัญ
ความเชื่อมั่นเป็นรากฐาน และความร่วมมือของทุกภาคส่วนเป็นพลังขับเคลื่อน เพื่อสร้างความสามารถในการแข่งขันที่ยั่งยืน" นางกมลทรรศน์ กล่าวทิ้งท้าย