คณะกรรมาธิการยุโรป (EC) เสนอร่างกฎระเบียบใหม่เมื่อวันพุธ (11 พ.ย.) เพื่อจัดการกับการดำเนินธุรกิจออนไลน์ที่ไม่เป็นธรรม โดยเสนอให้อำนาจ EC สอบสวนการกระทำผิดได้โดยตรง รวมถึงสั่งปรับบริษัทที่ฝ่าฝืนกฎได้สูงสุด 6% ของรายได้รวมทั่วโลกต่อปี
ข้อเสนอนี้ครอบคลุมถึงร่างกฎหมายว่าด้วยความเป็นธรรมทางดิจิทัล (Digital Fairness Act) ที่มุ่งจัดการกับกลยุทธ์ทางการตลาดที่ชักจูงผู้บริโภคอย่างไม่เป็นธรรม การกำหนดราคาที่ไม่โปร่งใส และกลยุทธ์ที่ทำให้ผู้บริโภคยกเลิกบริการสมัครสมาชิกได้ยาก ควบคู่กับการปรับปรุงกฎระเบียบว่าด้วยความร่วมมือด้านการคุ้มครองผู้บริโภค (Consumer Protection Cooperation Regulation) เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการบังคับใช้กฎหมายในกรณีที่มีการละเมิดเกิดขึ้นในวงกว้างและส่งผลกระทบต่อผู้บริโภคทั่วตลาดเดียวของสหภาพยุโรป (EU)
EC ระบุว่า มาตรการทั้งสองส่วนอาจช่วยให้ผู้บริโภคใน EU ประหยัดค่าใช้จ่ายได้สูงถึง 1.37 หมื่นล้านยูโร (ราว 1.53 หมื่นล้านดอลลาร์สหรัฐ) ต่อปี
ภายใต้ร่างกฎหมาย Digital Fairness Act จะห้ามใช้กลยุทธ์ที่เรียกว่า Dark Patterns ซึ่งเป็นการออกแบบหน้าจอหรือใช้ข้อความเพื่อหลอกล่อให้ผู้บริโภคตัดสินใจซื้อสินค้าโดยไม่รู้ตัว เช่น การแสดงข้อความเท็จว่าสินค้าใกล้หมด พร้อมกำหนดให้ผู้ประกอบการแสดงราคาอย่างชัดเจนมากขึ้นสำหรับการซื้อสินค้าหรือบริการที่ใช้สกุลเงินเสมือนภายในแอปพลิเคชัน
สำหรับการจำหน่ายบัตรเข้าร่วมกิจกรรมทางวัฒนธรรมและการแข่งขันกีฬา ซึ่งใช้ระบบกำหนดราคาแบบยืดหยุ่น (Dynamic Pricing) บริษัทจะต้องแสดงราคาปัจจุบันแบบเรียลไทม์ พร้อมระบุราคาสูงสุดที่ผู้บริโภคอาจต้องจ่ายระหว่างรอซื้อบัตรผ่านระบบคิวออนไลน์
นอกจากนี้ ผู้บริโภคจะสามารถปิดฟีเจอร์ที่กระตุ้นให้เกิดการใช้จ่ายมากเกินไป พร้อมห้ามใช้ฟีเจอร์ที่มีลักษณะคล้ายการพนันกับผู้เยาว์ กำหนดให้อินฟลูเอนเซอร์เปิดเผยเนื้อหาที่มีวัตถุประสงค์ทางการค้า และจำกัดการโฆษณาหรือการกำหนดราคาเฉพาะบุคคลที่ไม่เป็นธรรม ซึ่งมุ่งเป้าไปยังผู้เยาว์หรือใช้ประโยชน์จากข้อมูลที่มีความละเอียดอ่อน
ขณะเดียวกัน ยังมีมาตรการช่วยให้ผู้บริโภคยกเลิกบริการสมัครสมาชิกดิจิทัลได้ง่ายขึ้น ป้องกันการต่ออายุสมาชิกอัตโนมัติโดยไม่พึงประสงค์ และรับรองว่าผู้บริโภคสามารถเข้าถึงบริการลูกค้าที่ให้ความช่วยเหลือโดยเจ้าหน้าที่ได้
ส่วนข้อเสนอด้านการบังคับใช้กฎหมายยังกำหนดให้บริษัทนอก EU ต้องแต่งตั้งผู้แทนทางกฎหมายภายในกลุ่มประเทศสมาชิก เพื่อประสานงานและให้ความร่วมมือกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง โดยในปัจจุบัน EC มีบทบาทในการประสานงานเพื่อดำเนินมาตรการคุ้มครองผู้บริโภคร่วมกัน แต่ยังไม่มีอำนาจบังคับใช้กฎระเบียบเหล่านี้โดยตรง
ทั้งนี้ ร่างข้อเสนอทั้งสองฉบับจะเข้าสู่กระบวนการพิจารณาของรัฐสภายุโรปและคณะมนตรีแห่งสหภาพยุโรปต่อไป
โดย วรวิชญ์ สิทธิวัง/กัลยาณี ชีวะพานิช