แหล่งข่าววงใน 2 รายเปิดเผยกับสำนักข่าวรอยเตอร์เมื่อวันพฤหัสบดี (12 พ.ย.) ว่า เจ้าหน้าที่อาวุโสของทำเนียบขาวกำลังหารือกันว่าควรกดดันให้ โฮเวิร์ด ลุตนิก รัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์สหรัฐฯ พ้นจากตำแหน่งหรือไม่ ท่ามกลางข่าวอื้อฉาวเรื่องสายลับที่พัวพันถึง เจนเซน หวง อดีตซีอีโอของอินวิเดีย (Nvidia)
สมาชิกสภาคองเกรสจำนวนมากขึ้นเรื่อย ๆ ออกมาวิจารณ์ลุตนิก กรณีที่รัฐบาลไม่ยอมขึ้นบัญชีดำทางการค้าหลักของสหรัฐฯ กับบริษัทจีนหลายสิบแห่ง รวมถึงตั้งคำถามว่ารัฐบาลกำกับดูแลการส่งออกของอินวิเดียไปจีนอย่างรัดกุมเหมาะสมหรือไม่
เสียงวิพากษ์วิจารณ์การทำงานของลุตนิกมีมาก่อนที่หวงจะประกาศลาออกเมื่อวันพฤหัสบดี โดยหวงระบุว่าจะก้าวลงจากตำแหน่งซีอีโอของบริษัทผลิตชิปปัญญาประดิษฐ์ (AI) ชั้นนำรายนี้ หลังมีข่าวความสัมพันธ์เชิงชู้สาวกับ อลิซ หวง ที่ทางการสหรัฐฯ สงสัยว่าเป็นสายลับให้รัฐบาลปักกิ่ง แต่ข้อกล่าวหาที่ว่าลุตนิกไม่เข้มงวดพอในการจำกัดการส่งออกชิป AI ไปจีน กลับยิ่งปะทุหนักขึ้นท่ามกลางแรงกระเพื่อมจากกรณีของเจนเซน หวง
ก่อนหน้านั้นในวันเดียวกัน เจ้าหน้าที่ทำเนียบขาวรายหนึ่งเปิดเผยว่า ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ยังคงเชื่อมั่นในตัวรัฐมนตรีและความสามารถในการปฏิบัติหน้าที่อย่างเต็มที่
ย้อนกลับไปเมื่อเดือนมิ.ย. รอยเตอร์รายงานว่า รัฐบาลทรัมป์ชะลอการขึ้นบัญชีดำทางการค้าต่อ ดีปซีค (DeepSeek) สตาร์ตอัปด้าน AI ของจีน ตลอดจน ซีเอ็กซ์เอ็มที (CXMT) ผู้ผลิตชิปหน่วยความจำ และบริษัทอื่น ๆ อีกกว่า 100 แห่งที่ถูกระบุว่าเป็นภัยต่อความมั่นคงแห่งชาติ
เมื่อถูกถามทางสถานีโทรทัศน์ซีเอ็นเอ็น (CNN) ว่า ลุตนิกควรถูกปลดหรือไม่ จอห์น เคนเนดี วุฒิสมาชิกพรรครีพับลิกัน ตอบว่า ตอนนี้ผมยังไม่แน่ใจ พร้อมเปิดเผยว่า เขาและสมาชิกสภาคนอื่น ๆ เรียกร้องให้ลุตนิกเร่งออกมาตอบคำถามต่อสาธารณะ และจะต้องเรียกตัวลุตนิกมาชี้แจงต่อสภาคองเกรสด้วย โดยเคนเนดีย้ำว่า เรื่องนี้ร้ายแรงถึงขั้นคอขาดบาดตายเลยทีเดียว
สหรัฐฯ ไม่ได้เพิ่มรายชื่อบริษัทใดเข้าบัญชีดำดังกล่าวมานับตั้งแต่เดือนต.ค. 2568 ซึ่งถือเป็นช่วงที่เว้นว่างจากการอัปเดตรายชื่อยาวนานที่สุดในรอบกว่า 10 ปี โดยรอยเตอร์เคยรายงานก่อนหน้านี้ว่า กระทรวงพาณิชย์สหรัฐฯ ไม่ได้ขึ้นบัญชีดำบริษัทจีนแห่งใหม่ เพราะเกรงว่าความตึงเครียดระหว่างสหรัฐฯ กับจีนจะทวีความรุนแรงขึ้น
ด้าน เอลิซาเบธ วอร์เรน วุฒิสมาชิกพรรคเดโมแครตจากรัฐแมสซาชูเซตส์ ซึ่งจะขึ้นเป็นประธานคณะกรรมาธิการการธนาคารแห่งวุฒิสภาในเดือนม.ค. ปีหน้า และคริส คูนส์ วุฒิสมาชิกพรรคเดโมแครตจากรัฐเดลาแวร์ ว่าที่ประธานคณะกรรมาธิการวิเทศสัมพันธ์แห่งวุฒิสภา ร่วมกันส่งหนังสือถึงลุตนิก รวมถึงมาร์โก รูบิโอ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ และสตีเฟน มิลเลอร์ หัวหน้าคณะเจ้าหน้าที่ทำเนียบขาว เพื่อกำชับให้รัฐบาลเก็บรักษาเอกสารทั้งหมดที่เกี่ยวกับการส่งออกชิป AI ขั้นสูงของอินวิเดียไปจีน ตลอดจนประเด็นความเสี่ยงด้านความมั่นคงแห่งชาติที่เกี่ยวเนื่องกัน
สว. ทั้งสองยังอ้างถึงรายงานข่าวความสัมพันธ์ส่วนตัวระหว่างเจนเซน หวง กับอลิซ หวง อดีตผู้บริหารของเมกะสปีด (Megaspeed) บริษัทในสิงคโปร์ที่ซื้อชิป AI ขั้นสูงของอินวิเดียไปแล้วกว่า 4.8 พันล้านดอลลาร์สหรัฐนับตั้งแต่เดือนมิ.ย. 2567
นอกจากนี้ รอน ไวเดน สว. พรรคเดโมแครต และ ริชาร์ด นีล สส. พรรคเดโมแครต ยังได้ทำหนังสือถึงลุตนิกเพื่อตั้งคำถามถึงการที่ทรัมป์ตัดสินใจอนุญาตให้อินวิเดียขายชิป AI ขั้นสูงรุ่น H200 ให้จีนเมื่อเดือนธ.ค. 2568 เพื่อแลกกับส่วนแบ่งยอดขายจากการส่งออก ซึ่งจัดเก็บผ่านกลไกของกระทรวงพาณิชย์ โดยทั้งคู่วิจารณ์มาตรการดังกล่าวว่าเป็น ภาษีส่งออกที่ขัดต่อรัฐธรรมนูญ
ทั้งนี้ ลุตนิกเป็นผู้คร่ำหวอดในวงการวอลล์สตรีทและเคยเป็นประธานร่วมทีมเปลี่ยนผ่านอำนาจของทรัมป์ ทั้งยังเป็นเพื่อนสนิทกับทรัมป์มานานถึง 30 ปี และเคยเป็นแขกรับเชิญในรายการเรียลลิตีโชว์ The Apprentice ที่มีทรัมป์เป็นพิธีกรเมื่อปี 2551
ขณะที่สำนักข่าวแอ็กซิออส (Axios) รายงานเมื่อวันพุธ (11 พ.ย.) ว่า ลุตนิกชะลอแผนปราบปรามของทรัมป์ต่อบริษัทที่ต้องสงสัยว่าลักลอบส่งต่อชิปของอินวิเดียไปจีน
โดย พสิษฐ์ อุ่นเมตตาจิต/กัลยาณี ชีวะพานิช