พรรคประชาชน แนะรัฐบาลเร่งแก้ไขปัญหาสารพิษปนเปื้อนในแม่น้ำสาย แม่น้ำกก และแม่น้ำรวก โดยใช้โอกาสในการเข้าร่วมการประชุมสุดยอดผู้นำอาเซียน และการประชุมเอเปค 2026 หารือกับผู้นำประเทศที่เกี่ยวข้อง โดยเฉพาะจีน เพื่อผลักดันมาตรการแก้ไขปัญหาสารพิษข้ามพรมแดนอย่างเป็นรูปธรรม
นายณัฐพงษ์ เรืองปัญญาวุฒิ หัวหน้าพรรคประชาชน (ปชน.) กล่าวภายหลังประชุม ครม.เงาว่า พรรคประชาชนติดตามปัญหาสารพิษปนเปื้อนในแม่น้ำหลายสายมาอย่างต่อเนื่อง โดยก่อนหน้านี้มีรายงานการตรวจพบสารหนูในแม่น้ำสายสูงกว่าค่ามาตรฐานถึง 28 เท่า ขณะที่รายงานล่าสุดในช่วงสุดสัปดาห์ที่ผ่านมาพบว่า บางพื้นที่มีปริมาณสารพิษสูงกว่ามาตรฐานมากกว่า 30 เท่า สะท้อนว่าปัญหายังคงรุนแรงขึ้น แต่การดำเนินงานของรัฐบาลที่ผ่านมายังไม่ครอบคลุมเพียงพอ
อย่างไรก็ตาม แม้รมช.มหาดไทย จะลงพื้นที่ตรวจสอบปัญหา แต่กลับให้ความสำคัญกับระบบผลิตน้ำประปาของการประปาส่วนภูมิภาค ซึ่งคิดเป็นเพียงประมาณ 15% ของการใช้น้ำเพื่ออุปโภคบริโภคทั้งหมด โดยยังมีระบบประปาหมู่บ้านและแหล่งน้ำดิบอื่นที่อาจไม่ได้รับการตรวจสอบอย่างทั่วถึง ขณะเดียวกัน บันทึกความเข้าใจ (MOU) ที่เคยมีการหารือกับจีนเพื่อจัดตั้งห้องปฏิบัติการตรวจวิเคราะห์สารพิษร่วมกับมหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง ก็ยังไม่มีการลงนามเกิดขึ้นจริง
นายณัฐพงษ์ กล่าวว่า ปัญหาปัจจุบันไม่ได้จำกัดอยู่เพียงการตรวจพบสารพิษในแหล่งน้ำ แต่ยังมีรายงานการตรวจพบสารพิษตกค้างในผลผลิตทางการเกษตร เช่น เมล็ดข้าว ซึ่งสร้างความกังวลว่าจะมีผลผลิตจากพื้นที่ปนเปื้อนกระจายไปถึงผู้บริโภคในพื้นที่อื่นแล้วหรือไม่ จึงจำเป็นต้องเร่งดำเนินมาตรการแก้ไขที่ต้นเหตุ ไม่ใช่เพียงเพิ่มการตรวจวัดสารพิษ
ทั้งนี้ พรรคประชาชน เคยยื่นข้อมูลการศึกษาของ Stimson Center ซึ่งระบุพิกัดพื้นที่เหมืองในเมียนมาจำนวน 2,676 จุด เพื่อให้รัฐบาลนำไปใช้ประกอบการเจรจากับประเทศที่เกี่ยวข้อง แต่จนถึงปัจจุบันยังไม่เห็นความคืบหน้าที่ชัดเจน รวมถึงการเยือนประเทศไทยของนายกรัฐมนตรีจีนก่อนหน้านี้ ก็ไม่ปรากฏว่ามีการหยิบยกประเด็นดังกล่าวขึ้นหารืออย่างเป็นรูปธรรม
นายณัฐพงษ์ เสนอว่า สำหรับมาตรการภายในประเทศ ควรให้กระทรวงอุตสาหกรรมและกระทรวงพาณิชย์ใช้อำนาจตามกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับแร่และการนำเข้าส่งออก เพื่อตรวจสอบบริษัทไทยที่นำเข้าสินแร่จากเมียนมาและอาจใช้ประเทศไทยเป็นทางผ่านเพื่อส่งออกไปยังจีน โดยต้องตรวจสอบแหล่งที่มาของสินแร่และมาตรฐานสิ่งแวดล้อมของเหมืองต้นทาง หากพบการดำเนินการที่ไม่เป็นไปตามมาตรฐาน ต้องมีมาตรการระงับ ยับยั้ง หรือดำเนินการตามกฎหมายกับบริษัทที่เกี่ยวข้อง
นอกจากนี้ สำนักงานป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน (ปปง.) ควรตรวจสอบเส้นทางการเงินของบริษัทที่เกี่ยวข้องกับการค้าสินแร่ เพื่อพิจารณาว่ามีความเชื่อมโยงกับเครือข่ายทุนสีเทาหรือการกระทำผิดกฎหมายอื่นหรือไม่ ซึ่งมาตรการเหล่านี้อยู่ภายใต้อำนาจของรัฐบาลไทยและสามารถเริ่มดำเนินการได้ทันที
นายพิศาล มาณวพัฒน์ สมาชิก ครม.เงา เสนอแนวทางการดำเนินนโยบายต่างประเทศ 3 ข้อต่อนายกรัฐมนตรี โดยระบุว่า ความสำคัญของการประชุมสุดยอดผู้นำไม่ได้อยู่เพียงการประชุมในห้องใหญ่ แต่อยู่ที่โอกาสในการหารือทวิภาคีกับผู้นำประเทศต่าง ๆ ซึ่งมีเวลาจำกัดและต้องเตรียมประเด็นที่ชัดเจน เพื่อให้สามารถนำไปติดตามผลต่อได้
1. นายกรัฐมนตรีควรใช้โอกาสนี้หารือกับประธานาธิบดี สี จิ้นผิง ของจีนโดยตรง เพื่อสื่อสารถึงความเดือดร้อนของประชาชนไทยจากสารพิษที่ไหลลงสู่แม่น้ำข้ามพรมแดน และชี้ให้เห็นว่าปัญหาดังกล่าวส่งผลกระทบต่อภาพลักษณ์ของจีนในสายตาประชาชนไทยด้วย
2. ให้นายกรัฐมนตรีใช้แรงกดดันจากฝ่ายค้านและประชาชนเป็นส่วนหนึ่งของการเจรจากับจีน โดยสื่อสารว่ารัฐบาลไทยกำลังเผชิญข้อเรียกร้องให้ระงับการนำเข้าและการผ่านแดนของสินแร่จากเมียนมาที่ไม่ผ่านมาตรฐานสิ่งแวดล้อม ด้วยเหตุผลด้านความมั่นคงทางสาธารณสุข รวมถึงการตรวจสอบเส้นทางการเงินและดำเนินคดีเรียกค่าเสียหายจากบริษัทที่เกี่ยวข้องกับการนำเข้าสินแร่
3. ให้นายกรัฐมนตรีใช้ความสัมพันธ์กับประเทศพันธมิตร ได้แก่ ญี่ปุ่น เกาหลีใต้ แคนาดา และออสเตรเลีย เพื่อชักชวนให้เข้ามามีบทบาทในความร่วมมือระดับอนุภูมิภาคมากขึ้น โดยเฉพาะการแบ่งปันเทคโนโลยีตรวจสอบและลดสารพิษปนเปื้อนในแม่น้ำสาย แม่น้ำรวก และแม่น้ำโขง
นายพิศาล กล่าวว่า หากนายกรัฐมนตรีมีโอกาสพบประธานาธิบดี นายโดนัลด์ ทรัมป์ ของสหรัฐอเมริกา แม้จะเป็นช่วงเวลาสั้น ๆ ก็ควรเตรียมประเด็นที่สามารถสร้างความสนใจและนำไปสู่การหารือเพิ่มเติมในอนาคต ส่วนการหารือกับรัฐบาลเมียนมาเพียงฝ่ายเดียวอาจไม่เพียงพอ เนื่องจากพื้นที่ตั้งเหมืองและโรงงานที่เกี่ยวข้องจำนวนมากอยู่ในเขตอิทธิพลของกลุ่มชาติพันธุ์ ซึ่งรัฐบาลทหารเมียนมาไม่ได้มีอำนาจควบคุมอย่างทั่วถึง ขณะที่จีนมีอิทธิพลในพื้นที่ดังกล่าว จึงจำเป็นต้องใช้การเจรจากับจีนและความร่วมมือจากประเทศอื่นควบคู่กันไป และการทูตของรัฐบาลควรมุ่งแก้ไขปัญหาและปกป้องผลประโยชน์ของประชาชนไทย มากกว่าการดำเนินการตามขั้นตอนทางราชการเพียงอย่างเดียว
ด้านนายสรศักดิ์ สมรไกรสรกิจ สส.บัญชีรายชื่อ พรรคประชาชน กล่าวว่ากรอบความร่วมมือของอาเซียนมีความตกลงที่สามารถนำมาใช้ประโยชน์กับปัญหาสารพิษข้ามพรมแดนได้ ทั้งความตกลงด้านมลพิษหมอกควันข้ามแดนและความร่วมมือด้านการจัดการภัยพิบัติ ซึ่งครอบคลุมภัยพิบัติที่เกิดจากการกระทำของมนุษย์ แต่การที่รัฐสภาไทยไม่ได้มีกระบวนการจัดตั้งคณะทำงานและหารือร่วมกันถึงประเด็นสำคัญที่จะนำเข้าสู่เวทีระหว่างประเทศ ทำให้ประเทศไทยสูญเสียโอกาสในการผลักดันปัญหาที่กระทบต่อประชาชน
โดย ปภัสสร องค์พิเชฐเมธา/รัชดา คงขุนเทียน