สำนักข่าวรอยเตอร์รายงานวันนี้ (17 พ.ย.) ว่า ตลาดการเงินอินโดนีเซียซึ่งครั้งหนึ่งเคยเป็นตลาดขวัญใจนักลงทุน กำลังเผชิญแรงเทขายระลอกใหม่ หลังความปั่นป่วนทางการเมืองปะทุขึ้นฉับพลัน ซ้ำเติมความกังวลที่มีอยู่เดิมเรื่องความเสี่ยงที่จะถูกถอดออกจากสถานะ ตลาดเกิดใหม่ (Emerging Markets) ของ MSCI
แรงกดดันรอบด้านส่งผลให้ดัชนีตลาดหุ้นอินโดนีเซียดิ่งลงแล้ว 38% ในปีนี้ ท่ามกลางเม็ดเงินต่างชาติที่ไหลออกไปแล้ว 5.36 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ กลายเป็นตลาดหุ้นหลักที่ทำผลงานย่ำแย่ที่สุดในโลก
ด้านค่าเงินรูเปียห์ร่วงแตะระดับต่ำสุดเป็นประวัติการณ์ที่ 18,285 รูเปียห์ต่อดอลลาร์สหรัฐในวันนี้ (อ่อนค่าลง 8.7% นับตั้งแต่ต้นปี) รั้งท้ายเป็นสกุลเงินที่แย่ที่สุดในเอเชีย แม้ธนาคารกลางอินโดนีเซียจะเข้าแทรกแซงพยุงค่าเงินอย่างหนักก็ตาม ส่วนอัตราผลตอบแทนพันธบัตรรัฐบาลอายุ 10 ปี ทรงตัวอยู่ที่ 7.6% ใกล้ระดับสูงสุดในรอบ 6 ปีที่เพิ่งทำไว้เมื่อต้นเดือนนี้
รอยร้าว ปราโบโว-วิโดโด ปะทุ จับตาวิกฤตซ้ำรอยปี 41
ชนวนร้อนล่าสุดที่เขย่าความเชื่อมั่นนักลงทุนคือรอยร้าวทางการเมืองที่ถ่างกว้างขึ้น โดยความขัดแย้งระหว่างประธานาธิบดีปราโบโว ซูเบียนโต กับอดีตประธานาธิบดีโจโก วิโดโด ทวีความรุนแรงหลังบุตรชายของวิโดโดลาออกจากตำแหน่งรองประธานาธิบดี ท่ามกลางสถานการณ์ตึงเครียดจนต้องเสริมกำลังเจ้าหน้าที่ความมั่นคงตามท้องถนนในกรุงจาการ์ตา
ขณะเดียวกัน หัวหน้าคณะทำงานประจำทำเนียบประธานาธิบดีและนายตำรวจระดับสูงอีก 3 ราย เพิ่งถูกจับกุมฐานต้องสงสัยว่าพัวพันกับการลอบดักฟังปธน.ปราโบโว
โธมัส เปปินสกี ศาสตราจารย์ด้านรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยคอร์เนลล์ ชี้ว่าความกังวลของตลาดในท้ายที่สุดแล้วก็คือ ความเสี่ยงทางการเมือง พร้อมระบุว่า ช่วง 6 เดือนข้างหน้า การเมืองอินโดนีเซียมีความไม่แน่นอนมากที่สุดเท่าที่ผมเคยเห็นมาในรอบสองทศวรรษ
แรงกระแทกที่ถาโถมเข้ามาพร้อมกันทั้งฝั่งตลาดเงินและภาคการเมือง ยังปลุกความทรงจำเรื่องวิกฤตการเงินเอเชียปี 2540-2541 ที่เคยโค่นอำนาจอดีตปธน.ซูฮาร์โต อดีตพ่อตาของปราโบโว จนปิดฉากการปกครองยาวนาน 3 ทศวรรษ
ด้านอีฟ วอร์เบอร์ตัน อาจารย์อาวุโส มหาวิทยาลัยแห่งชาติออสเตรเลีย (ANU) ยอมรับว่าบรรยากาศเวลานี้มีภาพสะท้อนของปี 2541 และ ยังคาดเดาได้ยากมากว่าวิกฤตที่ถาโถมเข้ามาพร้อมกันเหล่านี้จะนำไปสู่จุดไหน
สิ่งที่เรารู้แน่ชัดก็คือ ประชาธิปไตยของอินโดนีเซียกำลังเผชิญกับความท้าทายครั้งร้ายแรงที่สุด นับตั้งแต่เปลี่ยนผ่านจากระบอบเผด็จการในช่วงปลายทศวรรษ 1990 วอร์เบอร์ตันกล่าว
ผวา MSCI ลดชั้น 2 ระดับ เสี่ยงเงินไหลออกอีก 5.6 พันล้านดอลล์
วิกฤตตลาดทุนอินโดนีเซียในปีนี้เปิดฉากขึ้นตั้งแต่เดือนม.ค. หลังเอ็มเอสซีไอ (MSCI) ผู้จัดทำดัชนีระดับโลกออกโรงเตือนเรื่องสัดส่วนการถือหุ้นของผู้ถือหุ้นรายย่อย (Free Float) โครงสร้างผู้ถือหุ้นที่ขาดความโปร่งใส และพฤติกรรมสมรู้ร่วมคิดในการซื้อขายหุ้น ก่อนจะลุกลามกลายเป็นบททดสอบความเชื่อมั่นต่อการบริหารประเทศของปราโบโว นับตั้งแต่เข้ารับตำแหน่งเมื่อเดือนต.ค. 2567
ความวิตกกังวลของนักลงทุนยิ่งทวีคูณในปีนี้ จากการที่สถาบันจัดอันดับความน่าเชื่อถืออย่างมูดี้ส์ (Moodys) และฟิทช์ (Fitch) ปรับลดแนวโน้มอันดับความน่าเชื่อถือ รวมถึงเหตุการณ์ผู้ว่าการธนาคารกลางลาออกอย่างกะทันหัน
สถานการณ์ตึงเครียดหนักขึ้นในเดือนต.ค. เมื่อ MSCI ยกระดับคำเตือน ขู่ลดชั้นตลาดหุ้นอินโดนีเซียลงรวดเดียว 2 ระดับ สู่สถานะ ตลาดแยกเดี่ยว (Standalone Market) ซึ่งอยู่นอกกลุ่มดัชนีหลัก สร้างแรงกดดันต่อประเทศที่มีขนาดเศรษฐกิจถึง 1.4 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐ
ปัจจุบัน อินโดนีเซียมีเส้นตายถึงกลางปี 2570 เพื่อเร่งแก้ไขปัญหาและรักษาสถานะตลาดเกิดใหม่ไว้ให้ได้ เพื่อเปิดทางให้กองทุนอิงดัชนี (Passive Funds) และกองทุนที่บริหารเชิงรุก (Active Funds) ยังคงลงทุนได้ต่อไป โดยทางการได้ออกมาตรการแก้เกมหลายด้าน รวมถึงสั่งสอบสวนกรณีต้องสงสัยว่ามีการสมรู้ร่วมคิดซื้อขายหุ้น
ทั้งนี้ โกลด์แมน แซคส์ (Goldman Sachs) ประเมินว่าหากอินโดนีเซียถูกถอดออกจากดัชนีของ MSCI จริง อาจกระตุ้นให้เกิดเม็ดเงินไหลออกจากกองทุนอิงดัชนีเพิ่มอีก 5.6 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ
นี่คือปัญหาภายในประเทศที่ตอนนี้ลุกลามขึ้นมาเป็นปัญหาระดับโลกไปแล้ว อเล็กซ์ แมตทูรี อดีตซีอีโอ เอสแอนด์พี ดาวโจนส์ อินดิซีส (S&P Dow Jones Indices) กล่าว พร้อมมองว่าการปรับลดสถานะลงทีเดียว 2 ระดับถือว่า ค่อนข้างรุนแรงเกินไป สำหรับประเทศขนาดอย่างอินโดนีเซีย
รูเปียห์รับแรงกดดันการคลัง หวั่นแตะ 22,000 สะเทือนการเมือง
ในตลาดอัตราแลกเปลี่ยน ค่าเงินรูเปียห์ทำหน้าที่เสมือนวาล์วระบายแรงกดดัน โดยอ่อนค่าลงแล้ว 14% ตลอด 2 ปีที่ปราโบโวครองอำนาจ เพราะนักลงทุนกังวลว่าภาระงบประมาณจากโครงการต่าง ๆ ของเขาจะบั่นทอนความน่าเชื่อถือด้านวินัยการคลังที่อินโดนีเซียสั่งสมมา รวมถึงกระทบต่อความเป็นอิสระของธนาคารกลาง
สำหรับนักลงทุนในตลาดตราสารหนี้ที่หวังทำกำไรจากส่วนต่างอัตราผลตอบแทนเมื่อเทียบกับตลาดพัฒนาแล้ว (Carry) การที่ค่าเงินรูเปียห์ร่วงลงอย่างรวดเร็วได้กวาดกำไรส่วนนี้หายไปเกือบหมด
จุดเริ่มต้นของอินโดนีเซียถือว่าอยู่ในเกณฑ์ดี แต่ตอนนี้กำลังเริ่มถลำเข้าสู่ภาวะที่สถานการณ์จะยิ่งย่ำแย่ลงเรื่อย ๆ มาร์ค เลดเจอร์-อีแวนส์ ผู้จัดการพอร์ตตราสารหนี้ตลาดเกิดใหม่เอเชียของไนน์ตี้ วัน (Ninety One) กล่าว
ปัญหานี้แก้ได้ค่อนข้างง่าย เพราะผมมองว่าเป็นสิ่งที่อินโดนีเซียทำตัวเอง เลดเจอร์-อีแวนส์ ซึ่งให้น้ำหนักการลงทุนในพันธบัตรและค่าเงินรูเปียห์ไว้ที่ระดับเท่ากับเกณฑ์มาตรฐานไปจนถึงต่ำกว่าเกณฑ์มาตรฐาน (Neutral to Underweight) ระบุ พร้อมเสริมว่า เมื่อ 3 ปีก่อน เรายังไม่ได้อยู่ตรงจุดนี้เลย
บางส่วนมองหุ้นถูกเกินพื้นฐาน แต่รูเปียห์ยังน่าห่วง
อย่างไรก็ตาม นักลงทุนบางส่วนกลับมองต่างมุม โดยเห็นว่าภาพรวมเศรษฐกิจมหภาคยังไม่ปรากฏสัญญาณตึงเครียดมากนัก สะท้อนจากตัวเลขเศรษฐกิจไตรมาส 3 ที่ขยายตัวเกินคาด
คริสโตเฟอร์ เบเซลิน หุ้นส่วนผู้ก่อตั้ง เอ็นดูแรนซ์ แคปิตอล (Endurance Capital) ถึงกับยกให้อินโดนีเซียเป็นตลาดที่ ตัดสินใจเข้าซื้อได้ง่ายที่สุดในกลุ่มตลาดเกิดใหม่เวลานี้ โดยชี้ว่าระดับมูลค่าหุ้น (Valuation) ลดลงมาต่ำจนไม่สอดคล้องกับปัจจัยพื้นฐานของบริษัทจดทะเบียน
กระนั้น จุดโฟกัสเร่งด่วนของตลาดในเวลานี้ยังคงอยู่ที่ค่าเงินรูเปียห์ หากผู้บริโภคเริ่มได้รับความเดือดร้อนจากค่าเงินอ่อนค่า โดยเฉพาะในช่วงที่สงครามในตะวันออกกลางดันราคาพลังงานพุ่งสูง ก็อาจลุกลามเป็นแรงกระแทกทางเศรษฐกิจและการเมืองตามมาได้
เรื่องนี้เป็นประเด็นที่ร้ายแรงอย่างยิ่ง ฮาชิม โจโยฮาดิกูซูโม นักธุรกิจและน้องชายของปราโบโว กล่าวเตือนไว้เมื่อเดือนก่อน พร้อมย้ำว่า เราจะปล่อยให้รูเปียห์ร่วงไปแตะ 21,000 หรือ 22,000 รูเปียห์ต่อดอลลาร์ไม่ได้เด็ดขาด เพราะจะส่งผลกระทบทางการเมืองในทางลบอย่างร้ายแรง
โดย พสิษฐ์ อุ่นเมตตาจิต/กัลยาณี ชีวะพานิช