แทมมี บอลด์วิน วุฒิสมาชิกสหรัฐฯ จากพรรคเดโมแครต ยื่นเสนอร่างกฎหมายเพิกถอนสถานะการค้าปกติและสิทธิประโยชน์ด้านอัตราภาษีศุลกากรของจีนเมื่อวันอังคาร (17 พ.ย.) เพียงไม่กี่วันก่อนที่ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ และประธานาธิบดีสี จิ้นผิง ของจีน จะพบหารือกันเป็นครั้งที่ 3 ของปีนี้ที่เมืองเซินเจิ้นของจีนในสัปดาห์นี้ เพื่อเจรจาข้อตกลงพักรบทางการค้าที่ยังเปราะบาง
ร่างกฎหมายฉบับนี้มุ่งปิดฉากสถานะความสัมพันธ์ทางการค้าปกติแบบถาวร (PNTR) ที่จีนได้รับมาตั้งแต่ปี 2545 โดยกำหนดเส้นตายให้สิ้นสุดลงเมื่อครบ 1 ปีหลังกฎหมายมีผลบังคับใช้ เพื่อปรับสินค้านำเข้าจากจีนไปเสียภาษีในอัตราภาษีระดับสูงสำหรับประเทศที่ไม่ได้รับสถานะการค้าปกติ ตามตารางพิกัดอัตราศุลกากรสหรัฐฯ (HTS) พร้อมทั้งสั่งการให้สำนักงานผู้แทนการค้าสหรัฐฯ (USTR), กระทรวงพาณิชย์, คณะกรรมาธิการการค้าระหว่างประเทศของสหรัฐฯ (USITC) และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ร่วมกันจัดทำรายงานติดตามปัญหาท้าทายด้านการค้าและเศรษฐกิจที่เกิดจากจีนอย่างต่อเนื่อง
ที่ผ่านมา สภาคองเกรสพยายามผลักดันกฎหมายลักษณะนี้มาหลายครั้งแต่ไม่สำเร็จ เนื่องจากติดประเด็นเศรษฐกิจอื่นที่เร่งด่วนกว่า อุปสรรคในกระบวนการนิติบัญญัติ รวมถึงภาวะการค้าที่เปลี่ยนแปลงไป ประกอบกับพรรครีพับลิกันเลือกปล่อยให้ทรัมป์ใช้มาตรการภาษีเป็นเครื่องมือกดดันจีนเองโดยไม่เข้าไปแทรกแซง
ทว่าขณะนี้กระแสต่อต้านจีนในสภาคองเกรสกำลังทวีความรุนแรงขึ้น โดยเฉพาะหลังพรรคเดโมแครตเพิ่งคว้าชัยในการเลือกตั้งเดือนนี้ และเตรียมก้าวขึ้นครองเสียงข้างมากทั้งในวุฒิสภาและสภาผู้แทนราษฎรในปีหน้า ซึ่งจะช่วยเพิ่มแรงหนุนให้ร่างกฎหมายนี้มีโอกาสผ่านสภามากขึ้น อย่างไรก็ดี แม้ร่างกฎหมายจะได้รับความเห็นชอบจากสภาคองเกรส ทรัมป์ก็ยังคงมีอำนาจยับยั้ง (วีโต้) ได้อยู่ดี
ปัจจุบัน อัตราภาษีนำเข้าปกติตามหลักการชาติที่ได้รับความอนุเคราะห์ยิ่ง (MFN) ที่สหรัฐฯ เรียกเก็บจากจีนและประเทศคู่ค้าทั่วไปอยู่ที่เฉลี่ยราว 2.5% แต่ทรัมป์ได้เรียกเก็บภาษีลงโทษเพิ่มเติมจากสินค้าจีนมาโดยตลอด โดยเก็บเพิ่มราว 25% ในสมัยแรก และเก็บเพิ่มเติมสูงสุดถึง 20% ในสมัยที่สองภายใต้ข้อตกลงพักรบทางการค้ากับจีน
รายงานความยาว 319 หน้าของ USITC เมื่อเดือนส.ค. ประเมินว่า หากยกเลิกสถานะ PNTR อัตราภาษีนำเข้าเฉลี่ยถ่วงน้ำหนักทางการค้าจะพุ่งขึ้น 35.2 จุดเปอร์เซ็นต์ ส่งผลให้ราคาสินค้านำเข้าจากจีน โดยเฉพาะกลุ่มสินค้าอุตสาหกรรมปรับตัวสูงขึ้น ส่วนในระยะยาวจะทำให้ระดับราคาผู้บริโภคในสหรัฐฯ เพิ่มขึ้น 0.7% และทำให้ผลผลิตทางเศรษฐกิจของสหรัฐฯ ลดลง 0.2%
อย่างไรก็ตาม กรรมาธิการของ USITC สองรายจากทั้งฝั่งรีพับลิกันและเดโมแครตได้ออกมาคัดค้านแนวคิดที่ว่าการถอดสถานะ PNTR จะทำให้ต้นทุนและราคาสินค้าพุ่งสูงขึ้น โดยแย้งว่างานศึกษาดังกล่าวละเลยความเสียหายทางเศรษฐกิจที่เกิดขึ้นตั้งแต่ตอนที่สหรัฐฯ มอบสถานะดังกล่าวให้จีน
ด้านบอลด์วิน ซึ่งเคยลงมติคัดค้านการปรับสถานะทางภาษีให้จีนเมื่อปี 2543 สมัยยังดำรงตำแหน่งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร ระบุในแถลงการณ์ว่า รัฐบาลจีนไม่ยอมปฏิบัติตามหลักการค้าที่เป็นธรรม ที่ผ่านมาสหรัฐฯ มัวแต่ ปูพรมแดงต้อนรับจีน มานานถึงสองทศวรรษ ขณะที่จีนกลับบิดเบือนกลไกตลาด ขโมยทรัพย์สินทางปัญญา และใช้แนวปฏิบัติทางการค้าที่ไม่เป็นธรรมอื่น ๆ
ขณะที่สำนักงานของบอลด์วินย้ำว่า หลายฝ่ายต่างตระหนักมากขึ้นเรื่อย ๆ ว่าการให้สถานะ PNTR ล้มเหลวในการผลักดันให้จีนปรับเปลี่ยนพฤติกรรมทางเศรษฐกิจและการค้าตามที่เคยให้คำมั่นไว้ ดังนั้น สหรัฐฯ จึงจำเป็นต้องออกกฎหมายนี้เพื่อวางนโยบายการค้าที่มีความมั่นคงและยั่งยืนในระยะยาว
เราต้องจัดระเบียบความสัมพันธ์ทางการค้ากับจีนใหม่ ยอมรับความจริงเสียทีว่าจีนคอยบ่อนทำลายและเอาเปรียบเราในทุกทาง แล้วหันกลับมาให้ความสำคัญกับสิ่งที่สมควรดูแลเป็นอันดับแรก นั่นคือแรงงาน ผู้ผลิต และครอบครัวชาวอเมริกัน บอลด์วินกล่าว พร้อมอ้างถึงคณะกรรมาธิการทบทวนเศรษฐกิจและความมั่นคงสหรัฐฯ-จีน ซึ่งเป็นหน่วยงานอิสระด้านนิติบัญญัติที่ประกอบด้วยตัวแทนจากทั้งสองพรรค ที่เคยเสนอแนะให้ถอดสถานะ PNTR ของจีนมาแล้วเมื่อเดือนพ.ย. 2567
การยื่นเสนอร่างกฎหมายครั้งนี้เกิดขึ้นท่ามกลางบรรยากาศการค้าโลกที่ตึงเครียดขึ้น ชาติตะวันตกต่างกังวลต่อความพยายามของจีนในการเข้าครอบงำตลาดโลก หลังจีนขู่ระงับส่งออกแร่ธาตุสำคัญที่จำเป็นต่ออุตสาหกรรมการผลิตขั้นสูง และเคยสั่งระงับจริงมาแล้วกับญี่ปุ่น
ขณะที่ทรัมป์เองก็สั่งทบทวนสถานะการค้าของจีนตั้งแต่เข้ารับตำแหน่งเมื่อเดือนม.ค. 2568 และกำลังจะหารือกับสี จิ้นผิง ในช่วงปลายสัปดาห์นี้เรื่องข้อตกลงพักรบสงครามการค้าที่จะหมดอายุในเดือนม.ค.ปีหน้า โดยก่อนหน้านี้ไม่นาน กระทรวงการต่างประเทศจีนเพิ่งกล่าวหาสหรัฐฯ ว่าใช้ การบีบบังคับทางเศรษฐกิจ หลังสหรัฐฯ ออกมาตรการคุมเข้มรอบใหม่เพื่อสกัดกั้นการเข้าถึงชิปขั้นสูงของจีน
โดย พสิษฐ์ อุ่นเมตตาจิต/กัลยาณี ชีวะพานิช