ในการประชุมสภาผู้แทนราษฎร มีการพิจารณาร่าง พ.ร.บ.ประกันสังคม พรรคประชาชน ได้มีการนำเสนอ 2 ร่าง คือร่างของ นายสหัสวัต คุ้มคง สส.ชลบุรี พรรคประชาชน และ น.ส.รักชนก ศรีนอก สส.บัญชีรายชื่อ พรรคประชาชน
นายสหัสวัต กล่าวว่า แม้ประเทศไทยจะมีระบบประกันสังคมมาตั้งแต่ปี 2533 แต่เสียงของผู้ประกันตนที่ส่งเงินเข้ากองทุนทุกเดือนกลับยังไม่มีน้ำหนักเพียงพอในการกำหนดทิศทางการบริหาร ขณะที่ปัญหาการใช้จ่าย การจัดซื้อจัดจ้างระบบเทคโนโลยีสารสนเทศ และข้อสงสัยเกี่ยวกับการลงทุนของกองทุน ทำให้สังคมตั้งคำถามถึงความคุ้มค่าและความโปร่งใสของการบริหารเงินประกันสังคม
พรรคประชาชนจึงได้เสนอร่างกฎหมาย 2 ฉบับควบคู่กัน โดยร่างของตนเป็นการแก้ไขกฎหมายเดิมเพื่อกำหนดมาตรฐานขั้นต่ำด้านธรรมาภิบาล ขณะที่ร่างของน.ส.รักชนกเป็นการปฏิรูปโครงสร้างทั้งระบบ รวมถึงการนำสำนักงานประกันสังคมออกจากระบบราชการ
ทั้งนี้ เนื่องจากร่างแก้ไขใหญ่เข้าข่ายกฎหมายเกี่ยวด้วยการเงิน ซึ่งต้องได้รับคำรับรองจากนายกรัฐมนตรีก่อนเข้าสู่กระบวนการพิจารณา จึงจำเป็นต้องแยกร่างที่ไม่เกี่ยวด้วยการเงินมาเสนอควบคู่กัน
สำหรับสาระสำคัญของร่างพ.ร.บ.ที่ตนเสนอ ประกอบด้วย
การปรับสัดส่วนคณะกรรมการประกันสังคมให้สอดคล้องกับสัดส่วนเงินสมทบของลูกจ้าง นายจ้าง และรัฐ ให้คณะกรรมการเลือกประธานกันเองแทนการกำหนดให้ปลัดกระทรวงแรงงานเป็นประธานโดยตำแหน่ง รวมถึงให้คณะกรรมการมีอำนาจแต่งตั้งเลขาธิการสำนักงานประกันสังคมผ่านกระบวนการสรรหาและสัญญาจ้าง โดยรัฐมนตรีเป็นผู้ลงนามในสัญญา
เสนอให้คณะกรรมการประกันสังคมเป็นผู้แต่งตั้งคณะกรรมการด้านต่างๆ ด้วยมติไม่น้อยกว่า 2 ใน 3 เพื่อให้กลไกบริหารและตรวจสอบยึดโยงกับตัวแทนผู้ประกันตน พร้อมปรับลดเพดานการใช้เงินกองทุนสำหรับรายจ่ายตามมาตรา 18 และการบริหารสำนักงาน จากไม่เกิน 10% เหลือ 4% ของเงินสมทบรายปี โดยกรณีจำเป็นต้องใช้เกินเพดานต้องได้รับความเห็นชอบจากรัฐมนตรี
นายสหัสวัต กล่าวต่อไปว่า การลดเพดานดังกล่าวเป็นการกำหนดกรอบทางกฎหมายเพื่อควบคุมความคุ้มค่าของการใช้เงิน เพราะความยั่งยืนของกองทุนไม่ควรพิจารณาเฉพาะการลดรายจ่ายหรือจำกัดสิทธิประโยชน์ของผู้ประกันตน แต่ต้องพิจารณาประสิทธิภาพการบริหาร การลงทุน และภาระผูกพันระยะยาวควบคู่กันด้วย
ด้านน.ส.รักชนก ระบุว่า ร่างแก้ไขใหญ่ของพรรคประชาชนมีหัวใจสำคัญคือ การนำสำนักงานประกันสังคมออกจากระบบราชการ ให้มีสถานะเป็นนิติบุคคล และเปิดทางให้ผู้บริหารมืออาชีพเข้ามาบริหารกองทุน ซึ่งมีมูลค่าประมาณ 3 ล้านล้านบาท แทนการยึดติดกับระบบแต่งตั้งผู้บริหารจากข้าราชการตามโครงสร้างเดิม
โดยร่างดังกล่าวยังเสนอปรับองค์ประกอบคณะกรรมการประกันสังคมเป็นตัวแทนผู้ประกันตน 5 คน ตัวแทนนายจ้าง 5 คน ตัวแทนภาครัฐ 3 คน และเลขาธิการอีก 1 คน โดยตัวแทนผู้ประกันตนและนายจ้างมาจากการเลือกตั้ง ขณะที่ตัวแทนภาครัฐมาจากการเสนอของรัฐมนตรีโดยความเห็นชอบของคณะรัฐมนตรี พร้อมกำหนดกลไกให้สามารถถอดถอนกรรมการที่มาจากการเลือกตั้งได้ และให้มีการเลือกตั้งใหม่ทุก 4 ปี
น.ส.รักชนก กล่าวถึง สิทธิประโยชน์ว่า เสนอให้มีการปรับรูปแบบผู้ประกันตนจากการแบ่งตามมาตรา มาเป็น 2 ประเภท ได้แก่ ผู้ประกันตนที่มีนายจ้าง และผู้ประกันตนที่ไม่มีนายจ้าง เพื่อรองรับแรงงานรูปแบบใหม่ รวมถึงแรงงานแพลตฟอร์ม โดยผู้ประกันตนที่ไม่มีนายจ้างสามารถเลือกส่งเงินสมทบเพิ่มเติมในส่วนของนายจ้างเพื่อให้ได้รับสิทธิประโยชน์เทียบเท่าผู้ประกันตนที่มีนายจ้างได้
พร้อมกันนี้ ยังเสนอให้คณะกรรมการประกันสังคมมีอำนาจกำหนดและปรับปรุงสิทธิประโยชน์ภายใต้ความเห็นชอบของคณะรัฐมนตรี และกำหนดให้มีการเปิดเผยข้อมูลการลงทุน มติคณะกรรมการ และรายงานการประชุม เพื่อให้ผู้ประกันตนสามารถตรวจสอบการตัดสินใจเกี่ยวกับเงินกองทุนได้
ทั้งนี้ น.ส.รักชนกตั้งข้อสังเกตถึงร่างของคณะรัฐมนตรี (ครม.) 3 ประเด็น ได้แก่ การกำหนดวาระกรรมการประกันสังคมเพียง 3 ปีและไม่ให้ดำรงตำแหน่งติดต่อกัน ซึ่งอาจกระทบต่อความต่อเนื่องในการดำเนินนโยบาย การให้อำนาจคณะกรรมการตรวจสอบที่รัฐมนตรีว่าการกระทรวงแรงงานแต่งตั้ง ซึ่งมีอำนาจเสนอเรื่องการแต่งตั้งโยกย้ายและการบริหารบุคลากร รวมถึงบทบัญญัติที่ให้คณะกรรมการตรวจสอบปฏิบัติหน้าที่อื่นตามที่รัฐมนตรีมอบหมาย ซึ่งจะเป็นการเปิดช่องให้ฝ่ายการเมืองเข้ามามีอิทธิพลต่อการบริหารสำนักงานประกันสังคมได้
นอกจากนี้ กระทรวงแรงงานและสำนักงานประกันสังคมควรจัดทำแบบจำลองทางการเงิน เพื่อประเมินผลกระทบจากข้อเสนอให้ผู้ประกันตนเลือกการรับบำเหน็จหรือบำนาญ โดยแสดงผลกระทบต่อกระแสเงินของกองทุนในระยะ 5 ปี 10 ปี และ 20 ปี เนื่องจากหน่วยงานรัฐเป็นผู้ถือครองข้อมูลที่จำเป็นต่อการประเมินความยั่งยืนของกองทุน
น.ส.รักชนก กล่าวต่อไปว่า สำหรับข้อเสนอด้านประกันสังคมที่พรรคการเมืองต่างๆ เคยประกาศไว้ระหว่างการหาเสียง ร่างของคณะรัฐมนตรียังไม่สะท้อนคำมั่นดังกล่าวอย่างเพียงพอ สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรควรรับหลักการร่างกฎหมายทุกฉบับเพื่อนำไปพิจารณาร่วมกันในชั้นกรรมาธิการ โดยใช้ร่างแก้ไขใหญ่ของพรรคประชาชนเป็นร่างหลักในการพิจารณา
โดย ฐานิสร์ ทองนอก/รัชดา คงขุนเทียน