ขณะที่เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI) กำลังเข้ามาพลิกโฉมภาคการศึกษา การวิจัย และการทำงาน มหาวิทยาลัยและบริษัทเทคโนโลยีทั่วประเทศจีนต่างแสวงหาแนวทางในการเตรียมความพร้อมให้กับนักศึกษาและบุคลากร เพื่อให้มีองค์ความรู้ ทักษะ และวิจารณญาณที่จำเป็นต่อการรับมือกับการเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยีที่เกิดขึ้นอย่างรวดเร็ว
ประเด็นดังกล่าวกลายเป็นหัวข้อสำคัญในการเสวนาด้านการพัฒนาบุคลากรที่จัดขึ้นโดยมหาวิทยาลัยฮ่องกง (HKU) ในกรุงปักกิ่ง โดยมีนักวิชาการ ผู้นำภาคอุตสาหกรรม และตัวแทนจากภาคส่วนต่าง ๆ มาร่วมแลกเปลี่ยนความคิดเห็นเกี่ยวกับการพัฒนาบุคลากรและนวัตกรรมท่ามกลางการปฏิวัติ AI
จีนยังคงเผชิญแรงกดดันด้านการจ้างงานในระดับสูง โดยข้อมูลอย่างเป็นทางการระบุว่า ในปีนี้จะมีบัณฑิตจบใหม่จำนวน 12.7 ล้านคนเข้าสู่ตลาดแรงงาน ขณะที่ความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีและเศรษฐกิจดิจิทัลที่เกิดขึ้นอย่างรวดเร็วกำลังเปลี่ยนแปลงความต้องการแรงงาน โดยตำแหน่งงานดั้งเดิมบางประเภทกำลังลดลง ส่วนอาชีพใหม่ที่ต้องอาศัยทักษะขั้นสูงกำลังเพิ่มจำนวนขึ้นอย่างต่อเนื่อง
ความรู้พื้นฐานยังเป็นหัวใจสำคัญในการเตรียมพร้อมบุคลากรยุค AI
วัง หยาง รองอธิการบดีมหาวิทยาลัยฮ่องกง และนักคณิตศาสตร์ผู้มีประสบการณ์ทำงานในสหรัฐอเมริกายาวนานกว่า 30 ปี เน้นย้ำว่า ความรู้พื้นฐานยังคงเป็นองค์ประกอบสำคัญในการเตรียมความพร้อมของนักศึกษาเพื่อรับมือกับยุค AI
เขากล่าวว่า จีนมีข้อได้เปรียบในด้านนี้ เนื่องจากให้ความสำคัญกับวิชาพื้นฐานอย่างคณิตศาสตร์ ฟิสิกส์ และภาษามาอย่างยาวนาน พร้อมกับแนะนำว่า การเสริมสร้างทักษะการคิดเชิงวิพากษ์และวิจารณญาณจะช่วยเปลี่ยนจุดแข็งด้านการศึกษาเหล่านี้ให้เป็นข้อได้เปรียบอย่างเป็นรูปธรรมในยุค AI
เมื่อกล่าวถึงความก้าวหน้าทางวิทยาศาสตร์ของจีนในภาพรวม เขามองว่าศักยภาพด้านการวิจัยของจีนพัฒนาขึ้นอย่างมากในช่วงหลายทศวรรษที่ผ่านมา พร้อมกับแสดงความเชื่อมั่นว่าจีนจะสามารถสร้างความก้าวหน้าได้อย่างต่อเนื่องในอีก 10 ปีข้างหน้า อย่างไรก็ตาม เขาเตือนเกี่ยวกับความท้าทายด้านการแลกเปลี่ยนทางวิชาการระหว่างประเทศ อันเป็นผลมาจากความตึงเครียดทางภูมิรัฐศาสตร์
ตลาดแรงงานต้องการบุคลากรที่มีความรู้และทักษะข้ามศาสตร์
ถาน เจี้ยนหรง นักวิชาการจากสถาบันบัณฑิตวิศวกรรมศาสตร์แห่งชาติจีน และศาสตราจารย์ประจำมหาวิทยาลัยเจ้อเจียง กล่าวว่า ปัจจุบัน นายจ้างมีความต้องการบุคลากรที่มีความรู้และทักษะแบบบูรณาการข้ามสาขาวิชามากขึ้น
เขายกตัวอย่างว่า สาขาหุ่นยนต์และ Embodied AI จำเป็นต้องอาศัยความเชี่ยวชาญที่ผสมผสานองค์ความรู้จากหลายสาขา ทั้งวิศวกรรมเครื่องกล เทคโนโลยีสารสนเทศ และศาสตร์อื่น ๆ ส่งผลให้การแบ่งแยกองค์ความรู้ตามสาขาวิชาแบบดั้งเดิมอาจไม่สอดคล้องกับแนวทางการพัฒนาบุคลากรในยุคปัจจุบันอีกต่อไป
อย่างไรก็ตาม เขาเตือนว่า มหาวิทยาลัยไม่ควรเพิ่มรายวิชาใหม่เข้าไปในหลักสูตรที่มีเนื้อหาหนักอยู่แล้ว แต่ควรปรับกระชับเนื้อหาเดิม พร้อมปรับเปลี่ยนจุดเน้นจากการถ่ายทอดความรู้ไปสู่การส่งเสริมความสามารถและแรงจูงใจในการเรียนรู้ด้วยตนเองของนักศึกษา
แนวทางดังกล่าวสอดคล้องกับแผนแม่บทการพัฒนาการศึกษาของจีน ภายใต้แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติระยะ 5 ปี ฉบับที่ 15 (พ.ศ. 2569-2573) ซึ่งกำหนดแนวทางส่งเสริมความร่วมมือระหว่างภาคการศึกษา วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี และการพัฒนาบุคลากร ควบคู่กับการปฏิรูประบบประเมินผลการศึกษาและการเปลี่ยนผ่านสู่ระบบการศึกษาดิจิทัล
AI พลิกโฉมการเรียนการสอนและการประเมินผล
หลี่ หงหยาง ผู้ช่วยศาสตราจารย์มหาวิทยาลัยฮ่องกง และผู้ร่วมก่อตั้งสตาร์ตอัปด้านหุ่นยนต์ในนครเซี่ยงไฮ้ กล่าวว่า AI ได้เข้ามาพลิกโฉมการเรียนการสอนแบบดั้งเดิมแล้ว ตัวอย่างเช่น โมเดลภาษาขนาดใหญ่ (LLM) สามารถสรุปเอกสารประกอบการบรรยายที่มีเนื้อหาจำนวนมากได้ภายในเวลาเพียงไม่กี่นาที และช่วยให้นักศึกษาทำงานที่ได้รับมอบหมายได้รวดเร็วกว่าเดิมมาก
จากประสบการณ์ในการทำหน้าที่อาจารย์ที่ปรึกษาและดูแลนักศึกษาระดับปริญญาเอก เขาชี้ให้เห็นว่า ความสามารถในการคิดวิเคราะห์อย่างรอบคอบและเป็นระบบ การค้นคว้าวิจัยอย่างต่อเนื่อง ตลอดจนการมองเห็นข้อบกพร่องของงานวิจัยที่มีอยู่เดิม ล้วนเป็นคุณสมบัติสำคัญที่ระบบการประเมินแบบดั้งเดิม รวมถึงการวัดผลด้วยคะแนนทางวิชาการ มักไม่สามารถสะท้อนออกมาได้อย่างครบถ้วน
บุคลากรยุค AI จำเป็นต้องมีทักษะสำคัญ 3 ประการ
ต้วน หนาน รองประธาน JD Group ยักษ์ใหญ่อีคอมเมิร์ซของจีน และรองผู้อำนวยการ JD Explore Academy กล่าวถึงมุมมองจากภาคอุตสาหกรรมว่า บุคลากรที่ทำงานร่วมกับ AI จำเป็นต้องมีคุณสมบัติสำคัญ 3 ประการ ได้แก่ ความสามารถในการสร้างผลลัพธ์ที่เป็นรูปธรรม วิจารณญาณที่ดี และความสามารถในการกำหนดโจทย์หรือตั้งคำถามอย่างเหมาะสม
เขาระบุว่า แม้ AI สามารถสร้างแนวทางแก้ไขปัญหาที่หลากหลาย แต่มนุษย์ยังคงมีบทบาทสำคัญในการกำหนดทิศทางการทำงานของเทคโนโลยี ตลอดจนประเมินว่าผลลัพธ์ที่ AI สร้างขึ้นสามารถตอบสนองความต้องการที่แท้จริงของผู้ใช้งานได้หรือไม่
โดย ปรียพรรณ มีสุข/พสิษฐ์ อุ่นเมตตาจิต