สำรวจ "ซินเจียง" ไข่มุกแห่งเส้นทางสายไหม การพัฒนาที่ผสานวิถีพื้นเมืองอย่างกลมกลืน

เมื่อพูดถึง "ซินเจียง" (Xinjiang) หรือเขตปกครองตนเองซินเจียงอุยกูร์ ภาพจำของใครหลายคนอาจเป็นเพียงดินแดนทุ่งหญ้ากว้างใหญ่ ทะเลทรายอันเวิ้งว้าง หรือภูเขาน้ำแข็งที่ตั้งอยู่ห่างไกลในภาคตะวันตกเฉียงเหนือของสาธารณรัฐประชาชนจีน

มาวันนี้ ซินเจียงกำลังกลายเป็นจุดยุทธศาสตร์สำคัญที่น่าจับตามองในฐานะสะพานเชื่อมเศรษฐกิจการค้าระหว่างเอเชีย-ยุโรป และพร้อมเป็นต้นแบบการพัฒนาอุตสาหกรรมเทคโนโลยีขั้นสูง ควบคู่ไปกับการรักษาเสถียรภาพทางสังคม และอารยธรรมนิเวศวิทยา

ด้วยพื้นที่มหาศาลกว่า 1.66 ล้านตารางกิโลเมตร หรือคิดเป็น 1 ใน 6 ของประเทศจีน ซินเจียงจึงมีข้อได้เปรียบด้านภูมิรัฐศาสตร์อย่างมาก โดยมีพรมแดนติดกับ 8 ประเทศ ได้แก่ รัสเซีย คาซัคสถาน คีร์กีซสถาน ทาจิกิสถาน ปากีสถาน มองโกเลีย อินเดีย และอัฟกานิสถาน ส่งผลให้ดินแดนแห่งนี้เป็นจุดยุทธศาสตร์สำคัญภายใต้โครงการ "หนึ่งแถบหนึ่งเส้นทาง" (Belt and Road Initiative: BRI) ในการเป็นประตูสู่โลกตะวันตก และเป็นหัวใจของ "แถบเศรษฐกิจเส้นทางสายไหม" (Silk Road Economic Belt) ที่เชื่อมโยงการค้าและการหมุนเวียนเศรษฐกิจทั้งในประเทศและต่างประเทศ

* พลิกขุมทรัพย์ธรรมชาติ สู่ต้นแบบพลังงานสะอาด

ซินเจียงเป็นดินแดนที่อุดมด้วยทรัพยากรธรรมชาติ โดยเฉพาะน้ำมันและก๊าซธรรมชาติในเมืองคาราไม (Karamay) ทูหลูฟาน (Turpan) ฮาร์มี่ (Hami) และทาริม (Tarim) มีการประเมินว่าคลังสำรองน้ำมันดิบของซินเจียงมีสัดส่วนสูงถึง 22% และมีปริมาณสำรองก๊าซธรรมชาติ 28% ของปริมาณสำรองทั้งประเทศ

นอกจากนี้ยังมีถ่านหินสำรองสูงถึง 40% และก๊าซมีเทนในชั้นถ่านหินสำรองอยู่ 26% อีกทั้งยังอุดมไปด้วยแร่ธาตุธรรมชาติ 154 ชนิด รวมถึงทองคำ ลิเทียม (วัตถุดิบสำหรับผลิตแบตเตอรี่รถยนต์ไฟฟ้า) และซิลิคอน (วัตถุดิบในอุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์และแผงโซลาร์เซลล์)

ไม่เพียงแต่พลังงานฟอสซิล ซินเจียงยังใช้ประโยชน์จากภูมิประเทศที่มีพื้นที่โล่งกว้าง ลมพัดแรง และแสงแดดจัดตลอดทั้งปี เป็นแหล่งผลิตพลังงานสะอาด โดยนับตั้งแต่ปี 2553 ซินเจียงจ่ายกระแสไฟฟ้าไปนอกภูมิภาครวมกว่า 1 ล้านล้านกิโลวัตต์ชั่วโมง หล่อเลี้ยง 22 มณฑลทั่วจีน ซึ่ง 29.6% ของกระแสไฟฟ้าที่จ่าย มาจากแหล่งพลังงานแสงอาทิตย์และพลังงานลม สามารถลดการปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ไปได้ถึง 240 ล้านตัน

* ศูนย์กลางเศรษฐกิจ ประตูสู่ดินแดนตะวันตก

เพื่อผลักดันให้ภูมิภาคนี้เป็นฐานเศรษฐกิจที่แข็งแกร่ง ในเดือนธันวาคม 2563 คณะรัฐมนตรีจีนได้อนุมัติการจัดตั้ง "เขตบุกเบิกพัฒนาทาเฉิง" (The Pioneer Development Zone of the Tacheng Key Development and Opening-up Pilot Zone) ตั้งอยู่ในเมืองทาเฉิง มีเนื้อที่กว่า 40 ตารางกิโลเมตร เพื่อเป็นพื้นที่นำร่องสำหรับการค้าผ่านพรมแดน การแปรรูปสินค้าเกษตร การผลิตอุปกรณ์ขั้นสูง และโลจิสติกส์สมัยใหม่

ทั้งยังมีด่านการค้าที่เชื่อมโยงจีนเข้ากับเอเชียกลางและยุโรป และมีประวัติยาวนานถึง 260 ปี อย่าง "ด่านพรมแดนบักตู" (Baktu Port) บนชายแดนจีน-คาซัคสถาน ซึ่งถูกยกระดับให้เป็น "ระเบียงการค้าแห่งเอเชียกลาง" ที่มีการขนส่งสินค้าตั้งแต่ผลผลิตทางการเกษตร ไปจนถึงจนยานยนต์ และเครื่องจักร ซึ่งสินค้าเหล่านี้เดินทางไกลไปถึงสหราชอาณาจักรและเดนมาร์ก

ในไตรมาสแรกของปี 2569 จำนวนคนข้ามพรมแดนผ่านด่านบักตูสูงกว่า 51,500 ครั้ง (เฉลี่ยวันละมากกว่า 1,000 คน) และมีจำนวนยานพาหนะผ่านเข้าออกมากกว่า 24,200 คัน เพิ่มขึ้นจากปีก่อนหน้าถึง 78.39% และ 49.88% ตามลำดับ

นอกจากด่านการค้าที่คึกคักแล้ว การพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานยังเป็นแรงหนุนสำคัญที่ช่วยให้การขนส่งเชื่อมต่อได้อย่างราบรื่น ทั้ง "อุโมงค์เทียนซานเซิงหลี่" อุโมงค์ทางด่วนที่ยาวที่สุดในโลก 22.13 กิโลเมตร ที่ช่วยย่นระยะเวลาเดินทางระหว่างซินเจียงเหนือ-ใต้ จาก 7 ชั่วโมง เหลือเพียง 3 ชั่วโมง และการขยาย "สนามบินนานาชาติอุรุมชีเทียนซาน" ให้รองรับผู้โดยสารได้ถึง 48 ล้านคนต่อปี นับเป็นการเปิดประตูสู่เอเชียกลางและยุโรปอย่างเต็มตัว

* ความงดงามทางวัฒนธรรม และการอยู่ร่วมกันอย่างกลมกลืน

แม้ซินเจียงจะเติบโตอย่างก้าวกระโดดด้วยเทคโนโลยีและอุตสาหกรรมขนาดใหญ่ แต่ดินแดนแห่งนี้กลับไม่เคยสูญเสียอัตลักษณ์และกลิ่นอายพื้นเมืองอันเป็นเสน่ห์ที่น่าหลงใหล คำว่า ซินเจียง ในภาษาจีนมีความหมายว่า ดินแดนใหม่ แต่ในมิติสังคม ดินแดนใหม่แห่งนี้กลับอุดมไปด้วยวัฒนธรรมที่เก่าแก่และหลากหลาย และเป็นบ้านของกลุ่มชาติพันธุ์กว่า 56 ชาติพันธุ์ อาทิ ชาวอุยกูร์ ฮั่น คาซัค หุย และอื่น ๆ โดย ณ สิ้นปี 2567 ซินเจียงมีประชากรรวมกว่า 26.23 ล้านคน

การท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมของซินเจียงกลายเป็นอีกหนึ่งเครื่องยนต์ทางเศรษฐกิจใหม่ ที่ดึงดูดผู้คนจากทั่วโลกให้มาสัมผัสสถาปัตยกรรมพื้นเมืองอันวิจิตรงดงาม ดนตรีและระบำพื้นบ้านที่มีชีวิตชีวา อาหารท้องถิ่นรสชาติที่มีเป็นเอกลักษณ์ และวิถีชีวิตของชนเผ่าพื้นเมืองที่สืบทอดมายาวนาน

ซินเจียงเป็นดินแดนที่รวมเอาความต่างสุดขั้วของธรรมชาติมาอยู่ร่วมกันได้อย่างลงตัว ด้านหนึ่งคือความกว้างใหญ่ของผืนทะเลทรายสุดลูกหูลูกตา ส่วนอีกด้านถูกโอบล้อมด้วยภูเขาน้ำแข็งอันสลับซับซ้อน กลายเป็นทิวทัศน์ตระการตาที่ดึงดูดความสนใจของคนทั่วโลก

ซินเจียงในวันนี้จึงไม่ใช่ดินแดนที่ห่างไกลอีกต่อไป แต่เป็นขุมทรัพย์ทางธรรมชาติและอีกหนึ่งศูนย์กลางการค้าที่เปี่ยมด้วยศักยภาพในการรองรับการขยายตัวทางเศรษฐกิจ พัฒนาการตลอด 70 ปี ได้พลิกโฉมหน้าของซินเจียงให้กลายเป็นดินแดนแห่งโอกาสทางเศรษฐกิจ ขณะเดียวกัน การเปิดพื้นที่ให้วัฒนธรรมพื้นเมืองของทุกชาติพันธุ์ได้เบ่งบานและอยู่ร่วมกันอย่างสมานฉันท์ ก็ทำให้ซินเจียงกลายเป็นต้นแบบของความเจริญรุ่งเรืองที่โอบรับความหลากหลาย เป็น "ไข่มุกแห่งเส้นทางสายไหม" ที่ประกายความทันสมัยหยอกล้อไปกับมนต์เสน่ห์แห่งอัตลักษณ์พื้นเมืองได้อย่างงดงาม