การแข่งขันเป็นศูนย์กลางดิจิทัลของอาเซียนกำลังเปิดโอกาสให้ประเทศไทยและหนึ่งในบริษัทที่น่าจับตาคือ บริษัท เอแอลที เทเลคอม จำกัด (มหาชน) หรือ ALT หลังบริษัท อินเตอร์เนชั่นแนล เกทเวย์ จำกัด หรือ IGC ซึ่งเป็นบริษัทย่อย ประกาศร่วมทุนกับ DE-CIX ผู้ให้บริการศูนย์แลกเปลี่ยนข้อมูลอินเทอร์เน็ตระดับโลก เพื่อจัดตั้ง DE-CIX Thailand และพัฒนาศูนย์ DE-CIX Thailand โดยวางแผนเปิดให้บริการช่วงกลางปี 2570
ความสำคัญของดีลนี้อยู่ที่การนำโครงข่ายสื่อสารของ IGC มาเชื่อมกับระบบนิเวศของ DE-CIX เพื่อเพิ่มโอกาสให้ไทยเป็นจุดรับส่งและแลกเปลี่ยนข้อมูลของภูมิภาค พร้อมเปิดทางให้กลุ่ม ALT สร้างรายได้จากความต้องการเชื่อมต่อที่เพิ่มขึ้น
ก่อนจะเห็นภาพว่า ALT ได้ประโยชน์อย่างไร ต้องเข้าใจก่อนว่า ศูนย์แลกเปลี่ยนข้อมูลอินเทอร์เน็ต หรือ Internet Exchange(IX) คือจุดที่เครือข่ายหลายรายเข้ามาเชื่อมต่อ เพื่อส่งข้อมูลถึงกันโดยตรง ไม่ว่าจะเป็นผู้ให้บริการอินเทอร์เน็ต ผู้ให้บริการคอนเทนต์ หรือเครือข่ายขององค์กร
ทุกครั้งที่เราเปิดเว็บไซต์ ดูวิดีโอ หรือเล่นเกมออนไลน์ ข้อมูลต้องเดินทางจากเครือข่ายหนึ่งไปยังอีกเครือข่ายหนึ่ง เช่น จากเครือข่ายอินเทอร์เน็ตบ้านไปยังเครือข่ายของผู้ให้บริการวิดีโอ
การมี IX ช่วยให้เครือข่ายเหล่านี้มีจุดนัดพบเพื่อแลกเปลี่ยนข้อมูลกัน โดยไม่จำเป็นต้องส่งผ่านผู้ให้บริการทางผ่านหลายทอดในทุกกรณี
ลองเปรียบกับการขนส่งสินค้า หากแต่ละบริษัทต้องขับรถไปส่งของถึงคลังของคู่ค้าทุกราย ก็ต้องจัดเส้นทางและจุดรับส่งจำนวนมาก แต่ถ้ามีศูนย์กลางขนถ่ายสินค้าที่ทุกบริษัทนำของมาแลกเปลี่ยนกันได้ การส่งต่อก็จัดการได้สะดวกขึ้น IX ทำหน้าที่คล้ายศูนย์กลางนั้น เพียงแต่สิ่งที่แลกเปลี่ยนกันคือข้อมูล
ส่วนโครงข่ายใยแก้วนำแสงเปรียบได้กับถนนที่พาข้อมูลเดินทางมาถึงศูนย์กลาง ขณะที่ศูนย์ข้อมูล (Data Center )เปรียบเหมือนอาคารที่ติดตั้งเครื่องคอมพิวเตอร์และอุปกรณ์เครือข่าย ดังนั้น Data Center คือสถานที่ตั้งระบบ โครงข่ายคือเส้นทาง และ IX คือจุดเชื่อมต่อให้เครือข่ายต่าง ๆ แลกเปลี่ยนข้อมูลกัน ภายในศูนย์ข้อมูลหนึ่งแห่งจึงอาจมีทั้งเครื่องแม่ข่ายของลูกค้าและอุปกรณ์ที่ใช้เชื่อมเข้าสู่ IX
ตัวอย่างใกล้ตัวคือ ผู้ใช้อินเทอร์เน็ตบ้านของบริษัท A ต้องการดูวิดีโอจากผู้ให้บริการ B หากเครือข่ายทั้งสองเข้ามาเชื่อมต่อกันที่ IX และตกลงแลกเปลี่ยนข้อมูลโดยตรง หรือที่เรียกว่า Peering ข้อมูลวิดีโอก็สามารถส่งจากเครือข่าย B ไปยังเครือข่าย A ผ่านจุดเชื่อมต่อนั้นได้
หากเส้นทางใหม่นี้สั้นและมีความจุเหมาะสม ก็อาจช่วยลดเวลาที่ข้อมูลใช้เดินทาง หรือ Latency ซึ่งสำคัญกับเกมออนไลน์ การประชุมผ่านวิดีโอ และบริการที่ต้องตอบสนองรวดเร็ว
สำหรับ ALT จุดที่น่าสนใจคือ IGC มีโครงข่ายที่จะพาลูกค้าเข้ามาสู่จุดแลกเปลี่ยนข้อมูลแห่งใหม่นี้อยู่แล้ว
ล่าสุด IGC มีโครงข่ายใยแก้วนำแสงรวมกว่า 12,000 กิโลเมตร และจุดเชื่อมต่อชายแดนที่เปิดใช้งาน 12 จุด จึงมีฐานในการเชื่อมผู้ให้บริการจากไทยและประเทศเพื่อนบ้านเข้าสู่ DE-CIX Bangkok
หากเปรียบเป็นธุรกิจขนส่ง IGC มีถนนและเส้นทางข้ามแดน ส่วน DE-CIX นำระบบศูนย์กลางแลกเปลี่ยนข้อมูลและเครือข่ายพันธมิตรเข้ามาเสริม เมื่อลูกค้าต้องการเข้าถึงศูนย์กลางนี้ IGC ก็มีโอกาสขายบริการวงจรสื่อสารและความจุโครงข่ายเพื่อพาลูกค้าเข้ามาเชื่อมต่อ
นอกจากนี้ IGC จะเป็นหนึ่งในตัวแทนจำหน่ายบริการสำหรับลูกค้าในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ตอนบน ทำให้โอกาสทางธุรกิจของกลุ่ม ALT มีทั้งบริการโครงข่าย บริการที่เกี่ยวข้องกับการเชื่อมต่อ และผลตอบแทนจากการลงทุนในบริษัทร่วมทุนตามสัดส่วนและเงื่อนไขที่กำหนด
ประเด็นการแข่งขันกับสิงคโปร์จึงอยู่ที่การเพิ่มทางเลือกให้ลูกค้าในภูมิภาค โดยเฉพาะทราฟฟิกที่มีต้นทางหรือปลายทางอยู่ในไทยและประเทศเพื่อนบ้าน ซึ่งอาจเหมาะกับการแลกเปลี่ยนข้อมูลผ่านไทยมากขึ้น
ลองนึกถึงการส่งพัสดุจาก ประเทศเมียนมามายังไทย หากมีเส้นทางตรงที่มีคุณภาพและต้นทุนเหมาะสม ผู้ส่งก็มีเหตุผลที่จะเลือกเส้นทางนั้น แทนการส่งลงไปผ่านศูนย์คัดแยกที่อยู่ไกลออกไปแล้วค่อยย้อนกลับมา การรับส่งข้อมูลก็มีหลักคิดคล้ายกัน คือเลือกเส้นทางที่ตอบโจทย์ทั้งระยะเวลา ต้นทุน และความมั่นคงของบริการ
ตัวอย่างเชิงสมมติคือ ผู้ให้บริการอินเทอร์เน็ตในเมียนมา มีลูกค้าจำนวนมากเล่นเกมที่ตั้งเครื่องแม่ข่ายอยู่ในกรุงเทพฯ หากผู้ให้บริการรายนั้นเชื่อมผ่านโครงข่าย IGC เข้าสู่ DE-CIX Bangkok และสามารถแลกเปลี่ยนข้อมูลกับเครือข่ายเกมได้โดยตรง ก็อาจเลือกย้ายทราฟฟิกเกมส่วนนี้มาใช้เส้นทางผ่านไทย หากผลทดสอบคุณภาพและต้นทุนดีกว่าเส้นทางเดิม
กรณีนี้ ผู้เล่นอาจได้ประโยชน์จากการตอบสนองที่รวดเร็วขึ้น ขณะที่ IGC มีโอกาสได้รับรายได้จากบริการเชื่อมต่อ
อีกตัวอย่างคือ ผู้ให้บริการเครือข่ายในลาวที่ต้องการมีเส้นทางรับส่งข้อมูลเพิ่มเติม อาจซื้อบริการผ่าน IGC เพื่อเชื่อมเข้าสู่ DE-CIX Bangkok ควบคู่กับเส้นทางเดิม การมีหลายเส้นทางช่วยให้บริหารความต่อเนื่องของบริการได้ดีขึ้น และเปิดโอกาสให้ ALT มีรายได้ใหม่ แม้ลูกค้าจะไม่ได้ย้ายการใช้งานทั้งหมดออกจากศูนย์กลางเดิม
ส่วนผู้ให้บริการวิดีโอหรือคอนเทนต์ที่มีผู้ชมในไทยและประเทศใกล้เคียงจำนวนมาก อาจพิจารณานำระบบจัดเก็บสำเนาคอนเทนต์มาตั้งใกล้ผู้ใช้ พร้อมเพิ่มจุดเชื่อมต่อในไทย เมื่อมีความคุ้มค่าทางธุรกิจ หากเกิดขึ้นก็อาจเพิ่มความต้องการบริการเชื่อมโยงศูนย์ข้อมูลและวงจรสื่อสาร ซึ่งเป็นโอกาสที่ IGC สามารถเข้าไปเสนอขายได้ ตัวอย่างเหล่านี้เป็นภาพจำลองทางธุรกิจ ที่ยกมาให้เห็นภาพ
ความน่าสนใจอีกด้านคือ ยิ่งมีเครือข่ายเข้ามาเชื่อมต่อมาก จุดแลกเปลี่ยนข้อมูลก็ยิ่งมีประโยชน์ต่อผู้เข้าร่วมรายอื่น คล้ายศูนย์กระจายสินค้าที่มีบริษัทขนส่งและร้านค้าหลากหลาย ยิ่งมีปลายทางที่ต้องการอยู่รวมกันมาก ก็ยิ่งดึงดูดให้ผู้ประกอบการรายใหม่เข้ามาใช้บริการ
หาก DE-CIX Bangkok ขยายระบบนิเวศได้สำเร็จ IGC ก็มีโอกาสได้รับประโยชน์จากความต้องการเชื่อมต่อที่เติบโตตาม ทั้งลูกค้าใหม่ การเพิ่มความจุของลูกค้าเดิม และบริการเชื่อมต่อเพิ่มเติม ในเชิงวิเคราะห์ หากรองรับการใช้งานเหล่านี้ด้วยโครงข่ายเดิมที่ยังมีความจุเหลือ ก็อาจช่วยเพิ่มรายได้ต่อสินทรัพย์ของกลุ่ม ALT ได้
อย่างไรก็ตาม การมี IX ไม่ได้หมายความว่าทราฟฟิกทั้งหมดจะต้องผ่าน IGC เพราะ IX เป็นจุดแลกเปลี่ยนข้อมูล ส่วนบริการเกตเวย์และวงจรสื่อสารเป็นเส้นทางที่พาข้อมูลไปยังจุดต่าง ๆ ลูกค้ายังต้องเลือกผู้ให้บริการตามราคา คุณภาพ และความเหมาะสมของโครงข่าย ความได้เปรียบของ ALT จึงอยู่ที่การนำสินทรัพย์และบทบาทในโครงการมาเปลี่ยนเป็นข้อเสนอที่แข่งขันได้จริง
สำหรับมุมมองต่อหุ้น ALT ดีลนี้ช่วยเพิ่มความชัดเจนของโอกาสเติบโตด้านโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัล แต่ขนาดผลประโยชน์ต่อกำไรยังต้องติดตามรายละเอียดเงินลงทุน สัดส่วนถือหุ้นในบริษัทร่วมทุน ต้นทุนดำเนินงาน และจำนวนลูกค้าที่ทำสัญญาใช้บริการ
โอกาสของ ALT คือการทำให้โครงข่ายที่มีอยู่กลายเป็นเส้นทางที่ลูกค้าในภูมิภาคเลือกใช้มากขึ้น เมื่อกรุงเทพฯ มีจุดแลกเปลี่ยนข้อมูลที่เชื่อมโยงกับระบบนิเวศระดับภูมิภาค ก็เพิ่มเหตุผลให้ข้อมูลบางส่วนเดินทางผ่านไทย และเพิ่มโอกาสให้ IGC เปลี่ยนความได้เปรียบด้านเส้นทางเป็นรายได้ของกลุ่ม ALT ในระยะยาว
โดย ธิติ ภัทรยลรดี